Zamek w Spytkowicach

„ Gotycki zamek obronny wybudował w Spytkowicach w końcu XV w. Piotr Myszkowski herbu Jastrzębiec, który założył tutaj swoją siedzibę rodową. Rezydencja w duchu gotycko-renesansowym przekształcił w latach ok. 1520 – 1546, Wawrzyniec Myszkowski. Powstał wtedy jednotraktowy, trójosiowy, piętrowy, podpiwniczony pałac sytuowany w południowo – zachodniej części obecnego skrzydła południowego. Kolejne prace budowlane w latach 1546-1557 prowadził Mikołaj Myszkowski. Przekształcił on obiekt w duchu renesansowym. M.in. przedłużono wtedy budowlę w kierunku wschodnim i północno-zachodnim. Po śmierci w 1617 r. ostatniego z rodu Myszkowskich, Aleksandra, zamek stał się na krótko własnością Stanisława Lubomirskiego, który w 1622 r. sprzedaje Spytkowice Marcinowi Szyszkowskiemu, staroście lelowskiemu, a ten odstępuje majątek swojemu bratu Mikołajowi Szyszkowskiemu, od 1633 r. biskupowi krakowskiemu. W latach 1622-1643 Marcin i Mikołaj Szyszkowscy dokonują przebudowy późnogotycko-renesansowego zamku na zachowany do dziś wczesnobarokowy. Powstał trójskrzydłowy zamek, założony na regularnym rzucie podkowy zwróconej w kierunku północnym, ze skrzydłem frontowym od południa flankowanym dwiema alkierzowymi basztami. W 1644 r. Spytkowice wraz z zamkiem przeszły w ręce Opalińskich. Łukasz Opaliński z Bnina posiadał wieś 18 lat, ale tutejszy zamek nie był jego siedzibą. Jego sukcesorowi nie dbali o rezydencję, która w początkach XVIII w. znalazła się w złym stanie technicznym. W tym czasie zamek i klucz dóbr Sypytkowskich przechodzi w ręce rodziny Sieniewskich. Później drogą koligacji rodzinnych dobra znalazły się w posiadaniu Augustowej Czartoryjskiej i jej córki Izabelli Lubomirskiej. W os. ćw. XVIII w. tylko południowe skrzydło zamku nadawało się do użytkowania, pozostałe były znacznie zrujnowane. Na początku XIX w. Spytkowice i zamek znalazły się w posiadaniu Artura Potockiego. Rodzina Potockich dzierżyła majątek do 1945 r. W pierwszej połowie XIX w. przeprowadzono w zamku prace zabezpieczające, których efektem była m.in. deformacja bryły i zubożenie układu przestrzennego. Efekt tych zmian przetrwał aż do remontu konserwatorskiego w latach 60. I 70.XX w. Prace konserwatorskie i budowlane kontynuowane były w latach 80. I 90. XX w. Od 1995 r. w odrestaurowanym zamku mieści się Oddział Archiwum Państwowego w Krakowie. W czasie prac konserwatorskich przeprowadzono gruntowny remont obiektu z przeprowadzeniem rekonstrukcji zburzonych fragmentów budowli. „

mgr Tadeusz Śledzikowski, XI 2001 https://zabytek.pl/pl/obiekty/spytkowice-zamek 

Foto. Mateusz Szczawiński 

Ruiny zamku królewskiego w Czorsztynie

Ruiny znajdują się na wysokiej górze (588 m. n.p.m.), na lewym brzegu Dunajca. W XIII w. był tu prawdopodobnie gród broniący przeprawy przez Dunajec i ważnej drogi z Węgier. Nie można ustalić, czy w końcu XIII w. istniał już zamek murowany. Według przekazów Janka z Czarnkowa i Długosza zamek został wzniesiony przez Kazimierza Wielkiego. W poźniejszych czasach rozbudowywano go i przerabiano. W XVII w. był siedzibą starosty. Według lustracji z roku 1616 składał się przygródka, czyli zamku niższego, oraz z zamku właściwego położonego na najwyższym skalnym wzniesieniu. W roku 1651 został opanowany przez Aleksandra Kostkę-Napieralskiego, przywódcę powstania chłopskiego na Podhalu, ale niebawem zdobyty przez wojska królewskie. Około 1790 roku opuszczony, a po roku 1811 zaczęto go burzyć dla uzyskania materiału do budowy gorzelni w pobliskim folwarku. W końcu XIX wieku stan ruin był bardzo zły. W latach powojennych przeprowadzono częściową konserwację murów zamkowych. Pierwotny zamek z XIV wieku znajdował się na najwyższym wzniesieniu. Zbudowany był z kamienia, na planie nieregularnym wyraźnie przystosowanym do warunków terenowych. W części południowej stał przy murze obwodowym budynek mieszkalny jednotraktowy z dwiema izbami. Wjazd prowadził od zachodu przez mały dziedzińczyk i przez bramy ostrołukowe z zaworami. Pierwsza brama, dobrze zachowana, została w czasach nowożytnych zasłonięta wysoką wieżą. Na zamku niższym zachowały się fragmenty murów dawnej zabudowy. Metodyczne badania, które powinny być przeprowadzone, będą mogły ostateczenie ustalić zarys pierwotnego założenia oraz poszczególne etapy jego rozbudowy.

Foto. Mateusz Szczawiński

"Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. Str.[120]

Zamek rycerski w Dębnie

Zamek rycerski wybudowany na nizinie, na niewielkim wzniesieniu otoczony niegdyś fosą. Wzniesiony prawdopodobnie w latach 1470-80 przez Jakuba Dębińskiego, kasztelana krakowskiego, na planie nieregularnym, wymurowany z kamienia i cegły. Układ przestrzenny przedstawia się jako zespół jednotraktowych budynków związanych niewielkimi odcinkami murów i tworzących wewnętrzny dziedziniec, do którego prowadzi wejście umieszczone w ścianie północnej, z barokowym portalem z roku 1722. Dwa z tych budynków są ustawione przeciwlegle do siebie. Budynek zachodni ma na narożach dobrze zachowane wieloboczne wieżyczki nadwieszone na kamiennych wspornikach i osadzone na cylindrycznych trzonach. W budynku wschodnim są na piętrze dwa pomieszczenia: wielka sala i komnata z dwoma wykuszami w ścianach północnej i południowej. Do tego budynku przytykała dziś nie istniejąca dobudówka, z której zachowały się tylko fundamenty; być może była to kaplica zamkowa. Poszczególne budynki były połączone drewnianymi gankami. W zamku występuje bogata dekoracja rzeźbiarska wnętrz, wykuszów i wieżyczek, portale tzw. typu długoszowego, ozdobne obramienia okien oraz charakterystyczna dla XV wieku faktura ścian ceglanych zdobionych rombami z zendrówek. Właściwe umocnienia zamku obejmowały cały teren wzniesienia; miały zapewne formę częstokołu usytuowanego na krawędziach. Według Długosza było to castrum, ale już w XVI wieku nazywano ten zamek fortalitium, natomiast w opracowaniach z lat przed rokiem 1939 występował jako dwór obronny. W XVI w. częściowo przebudowany, otrzymał zewnętrzne tynki oraz dekorację agaffitową. Roboty konserwatorskie rozpoczęto w 1946 roku. Zamek w Dębnie jest wyjątkowo dobrze zachowanym przykładem rezydencji feudalnej z XV wieku. Przejawiły się tu zarówno tendencję do odmiennego aniżeli w średniowieczu ukształtowania budynków mieszkalnych, jak i ograniczenia obrony do zewnętrznych umocnień, przy czym pozostawiono zamek jako wolno stojący element całego założenia.

Foto. Mateusz Szczawiński

"Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. Str.[124]

Nowe życie schronu amunicyjnego "Dłubnia"

Schron amunicyjny „Dłubnia” (pierwotnie położony był przy ul. Łowińskiego) z uwagi na budowę drogi ekspresowej S7 został w 2022 roku zdemontowany. Jego elementy zostały skatalogowane i przygotowane do ponownego złożenia. Prace nad odbudową ruszyły, tym razem obiekt zamiast przy stoku wzgórza, będzie usytuowany przy nasypie zjazdu z ul. Kocmyrzowskiej na drogę ekspresową S7. Więcej informacji w linku -  https://www.gov.pl/web/gddkia-krakow/nowe-zycie-schronu