Batalionowy Rejon Umocniony nr 2 "Hel"
System fortyfikacji polowych mających na celu zapewnić obronę przeciwdesantową od strony morza. Budowę rozpoczęto w maju 1953 r. siłami gdańskiej 5. Brygady Przeciwdesantowej i przekazano do eksploatacji w czerwcu 1956 r. Był to pierwszy tego typu system umocnień i posłużył jako wzór dla ośmiu podobnych zbudowanych w innych rejonach naszego wybrzeża. BRU nr.2 zajmował południowo wschodnią część półwyspu, rozciągał się wzdłuż wybrzeża na długości niemal 4 km i wschodził w głąb lądu na szerokość do 1,5 km. Rejon umocniony tworzyły lekkie fortyfikacje zbudowane z prefabrykatów żelbetowych : główne i zapasowe stanowiska dowodzenia dowódców batalionu, kompanii i plutonów, punkty obserwacyjne, batalionowe punkty medyczne, punkty amunicyjne, schrony dla żołnierzy, stanowiska ogniowe dla czołgów, dział samobieżnych, dział polowych i przeciwlotniczych, moździerzy, stanowiska ogniowe dla ręcznych i ciężkich karabinów maszynowych a także przeszkody przeciwpancerne i przeciwpiechotne. Największą częścią systemu były rowy strzeleckie i transzeje obłożone betonowymi płytami. Na helskim BRU tworzą one trzy linie obrony, a ich łączna długość wynosi ok. 14,5 km.
21.Bateria przeciwlotnicza 2.Morskiego Dywizjonu Artylerii Przeciwlotniczej Marynarki Wojennej
"Pierwszymi zrealizowanymi obiektami na Półwyspie Helskim były baterie „grecka” i „duńska”, wybudowane w roku 1931. Baterie te, jako nie spełniające pełnych oczekiwań kierownictwa Marynarki Wojennej, traktowano jako rozwiązania tymczasowe i uzupełnienie dla mającej powstać wkrótce najnowocześniejszej i najsilniejszej na Helu baterii średniej (baterii im. Heliodora Laskowskiego – ukończona w 1935 r.) Równolegle trwały prace przy budowie trzech bliźniaczych helskich baterii przeciwlotniczych, na których miały być zamontowane, pozyskane przez Polską Marynarkę Wojenną w 1928 r., armaty uniwersalne wz. 22/24.
Cmentarz wojenny żołnierzy polskich i radziecki w Kamieniu Pomorskim
"Cmentarz wojenny żołnierzy polskich i radzieckich zlokalizowany jest w południowej części Kamienia Pomorskiego przy ulicy Szczecińskiej i sąsiaduje z cmentarzem komunalnym. Otwarty został w 1945 roku na powierzchni ok. 1,20 ha o kształcie nieregularnego pięciokąta. Po lewej stronie bramy wejściowej znajduje się tablica z dwujęzycznym (polskim i rosyjskim) napisem: „Cmentarz wojenny. Na cmentarzu tym będącym symbolem braterstwa broni spoczywają prochy 124 polskich i 810 radzieckich żołnierzy bohaterów, którzy w marcu 1945 roku za przywrócenie ojczyźnie tych ziem zapłacili cenę najwyższą – cześć ich pamięci. Przechodniu powiedz ojczyźnie, że tu leżymy jej syny do ostatniej wierni godziny. W 25 rocznicę powstania Ludowego Wojska Polskiego, Społeczeństwo Ziemi Kamieńskiej.” Przez cmentarz prowadzi jedna główna aleja, na końcu której znajduje się plac z centralnie ustawionym pomnikiem poświęconym pamięci pochowanych tu żołnierzy. Pomnik autorstwa szczecińskiego rzeźbiarza Stanisława Biżka powstał w 1968 roku. Wykonany jest z piaskowca i przedstawia stylizowaną postać rycerza ze skrzydłem husarskim i piastowskim orłem na tarczy.
Twierdza Kostrzyn
Położona u ujścia Warty do Odry twierdza miała za zadanie bronić szlaki komunikacyjne prowadzące z Brandenburgii do Poznania i Szczecina, jak również zapewnienie bazy wojskom atakującym i ochrony dla wojsk wycofujących się. Twierdza Kostrzyn zbudowana została na narysie sześciokąta z sześcioma bastionami : „Król”, „Królowa”, „Książę”, „Księżniczka”, „Filip” i „Brandenburgia”. Dwa z nich posiadały nadszańce, „Król” – „Mały Nadszaniec” i „Książę – Wielki Nadszaniec”. Pomiędzy bastionami „Król” i „Królowa” znajdował się rawelin „Albrecht”, między „Królową” i „Księciem” – rawelin „Chrystian Ludwik” i między „Księżniczką” a „Filipem” – rawelin „August – Wilhelm”. Znajdujący się od strony Gorzyna rawelin „Albrecht” poprzedzało dzieło rogowe, z dwoma bastionami „Odrzańskim” i „Strzeleckim”, które od czoła osłonięte były rawelinem „Gorzyńskim”. Do twierdzy prowadziły dwie bramy „Brama Berlińska”, „Brama Sarbinowska” oraz dwie furty „Na Chyżę i „Młyńska”. Na przeciwległym brzegu Odry powstało przedmieście z dwoma bastionami otoczone fosą. Całość założenia znajdującego się na lewym brzegu Odry otoczona została redanami
Ruiny zamku królewskiego w Czorsztynie
Ruiny znajdują się na wysokiej górze (588 m. n.p.m.), na lewym brzegu Dunajca. W XIII w. był tu prawdopodobnie gród broniący przeprawy przez Dunajec i ważnej drogi z Węgier. Nie można ustalić, czy w końcu XIII w. istniał już zamek murowany. Według przekazów Janka z Czarnkowa i Długosza zamek został wzniesiony przez Kazimierza Wielkiego. W poźniejszych czasach rozbudowywano go i przerabiano. W XVII w. był siedzibą starosty. Według lustracji z roku 1616 składał się przygródka, czyli zamku niższego, oraz z zamku właściwego położonego na najwyższym skalnym wzniesieniu. W roku 1651 został opanowany przez Aleksandra Kostkę-Napieralskiego, przywódcę powstania chłopskiego na Podhalu, ale niebawem zdobyty przez wojska królewskie. Około 1790 roku opuszczony, a po roku 1811 zaczęto go burzyć dla uzyskania materiału do budowy gorzelni w pobliskim folwarku. W końcu XIX wieku stan ruin był bardzo zły. W latach powojennych przeprowadzono częściową konserwację murów zamkowych. Pierwotny zamek z XIV wieku znajdował się na najwyższym wzniesieniu. Zbudowany był z kamienia, na planie nieregularnym wyraźnie przystosowanym do warunków terenowych. W części południowej stał przy murze obwodowym budynek mieszkalny jednotraktowy z dwiema izbami. Wjazd prowadził od zachodu przez mały dziedzińczyk i przez bramy ostrołukowe z zaworami. Pierwsza brama, dobrze zachowana, została w czasach nowożytnych zasłonięta wysoką wieżą. Na zamku niższym zachowały się fragmenty murów dawnej zabudowy. Metodyczne badania, które powinny być przeprowadzone, będą mogły ostateczenie ustalić zarys pierwotnego założenia oraz poszczególne etapy jego rozbudowy.
"Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. Str.[120]
Foto. Mateusz Szczawiński
