Ciągłemu rozwojowi i modernizacji wzniesionych wokół Krakowa fortyfikacji towarzyszył proces tworzenia zaplecza twierdzy. Obejmował on budowę systemów komunikacji i łączności (w tym sieć dróg rokadowych), koszar, szpitali, ujeżdżalni, warsztatów produkcyjnych, magazynów itd. Obiekty te powstały zarówno na obszarze administracyjnym miasta, jak i poza nim, w okolicznych gminach wiejskich, a także w położonym po drugiej stronie Wisły Podgórzu.
Obiekty te można podzielić, biorąc pod uwagę lokalizację, ich typologię i cechy stylistyczne na 2 grupy:
• GRUPA I - To duże zespoły obiektów urbanistyczno - architektonicznych położonych wewnątrz rdzenia twierdzy. W skład ich wchodziły budynki sztabowe, koszarowe i szkoleniowe oraz budynki magazynowo - warsztatowe. Przeznaczone były dla pełnoetatowych jednostek garnizonu krakowskiego. Cżęsto w takich zespołach występowały budynki towarzyszące jak np: stołówki, kasyna, podoficerskie więzienia.
• GRUPA II - Były to zespoły powstałe głównie w czasie rozbudowy Twierdzy Kraków związanej z powstawaniem III pierścienia fortyfikacyjnego realizowanego po roku 1880. Większe oddalenie budowli od centrum miasta było podyktowane koniecznością lokalizacji obiektów infrastruktury i logistyki wojskowej umożliwiającej zakwaterowanie i wyszkolenie załogi w pobliżu fortu zewnętrznego pierścienia. Budowle te cechowała duża funkcjonalność (krótki czas budowy oraz nie wysokie koszty, łatwość w maskowaniu). W wyniku takich założeń organizacyjnych, w krótkim czasie w latach 1880 - 1914, na terenie twierdzy Kraków powstało kilkanaście tzw. barakowych zespołów koszarowych (Barackenlager) i koszar prowizorycznych (Nothkaserne).

W początkowym okresie tworzenia twierdzy (1852 - 55) armia austriacka rozwiązywała kwestie zakwaterowania wojsk poprzez rekwizycje budynków mieszkalnych i poklasztornych w centrum miasta np: klasztor Bernardynów pod Wawelem (Bernardinen Kaserne), klasztor Jezuitow przy ul. Grodzkiej (Trompeter Kaserne), a także przez modernizację dawnych budynków wojskowych; arsenał przy Grodzkiej ( Arsenal Kaserne), lub przemysłowych; Browar Królewski na powiślu ( Weisel Kaserne ). Zaadaptowano również pomieszczenia Wawelu na potrzeby załogi cytadeli twierdzy.

Obiekty dowodzenia

  • Komenda I Korpusu

Mieściło się tutaj Dowództwo Okręgu Korpusu podległe Ministerstwu Wojny w Wiedniu (dowódca - generał kawalerii Edward von Böhm - Ermali). Po zajęciu Krakowa w wyniku III zaboru Austriacy zajeli zabudowania zakonu Bożogrobców. W roku 1798 zaprojektowano przebudowę klasztoru na cele urzędów austriackich. W wyniku tej przebudowy budynek otrzymał jednolitą, wieloosiową elewację frontową z pięcioosiowym ryzalitem, zwieńczoną trójkątnym tympanonem. Elewacja zachowała się do dnia dzisiejszego. Po roku 1846 zespół budynków został gruntownie przebudowany i dostosowany na potrzeby wojska. Znajdowały się tutaj instytucje odpowiedzialne za organizację wojska i przygotowanie do wojny podległego mu terytorium. Po roku 1918 budynek przejęło Wojsko Polskie i wykorzystało je na siedzibę dowództwa Okręgu Korpusu V. Po II wojnie światowej gmach stał się własnością miejską i został przekształcony w kamienicę czynszową.

  • Komenda Twierdzy Kraków

W kilku połączonych ze sobą gotyckich kamienic urzędował komendant - Karl Kuk ze swoim sztabem. W budynku tym mieściła się również Dyrekcja Inżynierii z dyrektorem płk. Eugeniuszem Kastnerem i dowództwem 2 Brygady Artylerii Wałowej z komendantem płk. Franciszkiem Haam. W okresie międzywojennym gmach był siedzibą Komendy Garnizonu. Dowództwa wchodzące w skład I Korpusu miały swoje siedziby w różnych punktach miasta. W budynku przy Ul. św. Gertrudy 12 urzędowały w 1913 roku dowództwa : 12 DP, 23 i 24 Br.Piech., 7 Dkaw. oraz dowództwo 1 Brygady artylerii polowej. Przy Ul. Pawiej 3 urzędowało dowództwo 46 DP Obrony Krajowej oraz 91 Br.Piech.O.K.

Koszary piechoty

Obecny adres                Informacja o obiekcie              Nazwa koszar lub jednostki w niej stacjonującej

Wawel Wybudowano w XVI w. Do 1918 r. 100 pułk piechoty
1849-1852 r. W roku
1903 galicyjski Wydział
Krajowy zakończył pertraktacje
z władzami austriackimi w
sprawie wycofanie armii
austriackiej z Wawelu.
Stopniowe usuwanie wojsk
rozpoczęło się w 1905r. i
zakończyło w 1911 r.
ul. Grodzka XVII w. 1850-1852 r.
ul. Rajska 1858-1860r. zaprojektowane do 1918 r. Franz Josef Kaserne 56p.p
przez F.Księżarskiego 1918-1939r. koszary T.Kościuszki 4 bat.Łącz.
od 1945r. koszary LWP Pułk O.T.K
ul. Warszawska 1878-1885r. zaprojektowane Do 1918r. Kronprinz Rudolf Kaserne 13p.p.
przez A.Łuszczkiewicza. 1918-1939 koszary króla Jana III Bat.12p.p.
Otrzymały imię arcyksięcia Dyw.Żand.Areszt.Garn.
Rudolfa i kosztowały prawie Od 1945r. LWP a później Politechnika
823 tys.złr.i stały się Krakowska.
największym kompleksem tego
typu w mieście. Wybór miejsca
był uzasadniony strategicznym
położeniem w kierunku granicy
rosyjskiej oraz bliskością dworca
kolejowego.
ul. Dobrego Pasterza 1890-1895r. Do 1918r. Infanterie Barackenlager 100p.p.
ul. Modrzewiowa 1895-1900r.
Przegorzały 1890-1895r. Do 1918r. Reserv. Barackenlager

 

 Koszary artylerii

Obecny adres            Informacja o obiekcie         Nazwa koszar i jednostki w niej stacjonującej

ul. Kalwaryjska I połowa XIXw. W latach 1918-1939 Komp.szkolna pułku radioteleg.
ul. Głowackiego 1890-1895 r. Do 1918r. koszary 3p.artylerii polowej.
1918-1939 koszary 6p.artylerii lekkiej.
Od 1945r. koszary LWP 6 D.P.D.
ul. Mogilska 1885-1890 r. Do 1918r. koszary 1p.art.pol.j.
1918-1939 r. koszary im.gen.Kątowskiego 5.bat.sap.
Od 1945 r. Komenda Wojewódzka MO do tej pory znajduje się
tam siedziba Policji.
ul. Kościuszki 1880-1885 r. Do 1918r. koszary 1p.art.konnej.
1918-1939r. koszary 5 dyw.art.konnej III baterii.
ul. Wielicka 1890-1895r. Do 1918r. Artillerie Nothkaserne.
1918-1939r. koszary im.gen.A.Jeziorańskiego.
ul. Rakowicka 1905-1918r. 1918-1939r. koszary Króla Wł.Jagiełły 3p.s.p. (jedn.bat.)
Od 1945r. koszary LWP 6 D.P.D

 

Koszary artylerii fortecznej

Obecna nazwa      Informacja o obiekcie            Nazwa koszar lub jednostki w niej stacjonującej 

al.Waszyngtona Proj.Feliksa Księżarskiego Do 1918 r. 1 Dyw.ciężkich haubic,
1849-1852 1918-1939 r, 5 dyw.artylerii p.lot
ul. Kamienna 1850 - 1852 r.
ul. Grzegórzecka 1850-1852 r.
ul. Na kopiec 1852-1854 r.
ul. Kamienna 1856-1858 r. Do 1918 r. 5 Bat.sanitarny
ul. Lubicz 1856-1858 r. Do 1918 r. 5. szwadron pionierów K.B.K
ul. Rydla 1863-1865 r. W latach 1918-1939 III dyw.6.p.a.l. od 1945 r. koszary LWP 6 D.P.D

 

Koszary artylerii fortecznej

Obecna nazwa      Informacja o obiekcie              Nazwa koszar lub jednostki w niej stacjonującej
ul. Na zdjeździe    I poł.XIX w.

ul. Bernardyńska XVII w. 1880-95r.
ul. Lubicz 1880-1895 r. Do 1918 r. GEDECKTE OFFICERSREITSCHULE
1918-1939 r. Komisja Remontu Koni 5 Szw.pionierów K.B.K
ul. Ułanów 1890-1895 r. Do 1918 r. koszary 1P.uł.
1918-1939 r. koszary 8P.uł.
Od 1945 r. koszary LWP 6 D.P.D
ul. Księcia Józefa 1885-1890 r. Do 1918 r.koszary 3p.uł
1918-1939 r. w 1914 r. koszary 1 p.a.p. Legionów
ul. Ceglarska 1885-1890 r. Do 1918 r.koszary 10p.drag.
1918-1939 r.koszary 5 dyw.art.konnej I i II bat.
Od 1945 r. koszary LWP Pułk O.T.K
ul. Kobierzyńska 1885-1890 r. Do 1918 r.koszary 10p.drag.
1918-1939 r. koszary im.gen.Madallińskiego 8p.uł.,III i IV szw.

 

Koszary kawalerii i taborów

Obecna nazwa      Informacja o obiekcie              Nazwa koszar lub jednostki w niej stacjonującej
ul. Powiśle XVII w. 1860 r.

 

Koszary taborów

Obecna nazwa      Informacja o obiekcie              Nazwa koszar lub jednostki w niej stacjonującej
ul. 29 Listopada 1890-1895 r.

 

Koszary i magazyny taborów

Obecna nazwa      Informacja o obiekcie              Nazwa koszar lub jednostki w niej stacjonującej
ul. Montelupich 1880-1895 r. Do 1918 r. Train Trupp.Material Depot.
Od 1945 r. koszary LWP później Politech.Krak.

 

Koszary wojsk inżynieryjnych i magazyny wojskowe

Obecna nazwa      Informacja o obiekcie              Nazwa koszar lub jednostki w niej stacjonującej
ul. Wjazd 1880-1895 r. Do 1918 r. GEINIEPARKDEPORT
1918-1939 r. koszary im.płk.Rębajły
Od 1945 r. koszary i magazyny LWP

 

Koszary obrony narodowej

Obecna nazwa                     Informacja o obiekcie              Nazwa koszar lub jednostki w niej stacjonującej
ul. Siemiradzkiego 1892-93r. projekt.J.Niedziałkowski. Budowę Do 1919 r. 13 FELDJAGER BATALION
sfinansowało miasto które w 1890r. zaciągneło 1918-1939 r.koszary J.Piłsudzkiego.,
na ten cel w Wydziale Krajowym pożyczkę Od 1945r.Komenda Policji Państwowej
w wysokości 600 tys.złr.
ul.Wrocławska 1890-1895 r. Do 1918 r. Koszary 16p.p(16 Ldw.J.R.)
1918-1939 r.koszary 20 p.p. Ziemi
Krakowskiej

 

Koszary lotnicze

Obecna nazwa                     Informacja o obiekcie              Nazwa koszar lub jednostki w niej stacjonującej

ul. Ułanów 1910-1914 r. Do 1918r. 10 Lotn.Komp.Zapasowa (Fleck)
1918-1939 r. 2 Pułk Lotniczy "Kraków"
Od 1945 r. Koszary LWP 6 D.P.D.

 

Koszary saperów

Obecna nazwa                     Informacja o obiekcie           Nazwa koszar lub jednostki w niej stacjonującej

ul. Kamienna 1880-1895 r. Do 1918r. Pionier Barack Kaserne 1 Bat.Sap.
1918-1939r.koszary Kr.St.Batorego 2 Bat.Mostów Kolej.
Od 1945 r. Koszary LWP
ul. Montelupich 1880-1895 r. Do 1918r. KRIEGSBRÜCKE MAG.DEPOT.
1918-1939 r. koszary Hetmana Żółkiewskiego 2 Bat.
Mostów Kolejowych
Od 1945r. koszary LWP, Wyższa Oficerska Szkoła
Wojsk Chemicznych
ul. Montelupich po 1905 r. 1918-1939 r. koszary gen.Zajączka
Od 1945 r. Zakład Karny
ul. 29 Listopada 1880-1895 r. Do 1918 r. Pionier ÜBUNGSPLATZ
1918-1939 r. koszary im.Bartosza Głowackiego

 

Koszary kadetów

Obecna nazwa                     Informacja o obiekcie           Nazwa koszar lub jednostki w niej stacjonującej

ul. Podchorążych XIV w. 1875-1880 r. Do 1918 r. K.u.K.INANTERIE KADETTENSCHULE
1918-1939r.Dyw. Kurs Podchorążych Rezerwy 6 D.P.
Od 1945 r. Stud.Wojskowe., Później AP

 

Zespół warsztatów artylerii (Arsenał)

ul.Rakowicka (nazwa obecna) - Budowa została przeprowadzona w latach 1889-1892, zamknęła się kwotą 400 tysięcy złr. Inwestycja ta znacznie ożywiła rynek pracy. W nowo otwartych warsztatach znalazło zatrudnienie 1500 robotników. W późniejszym czasie arsenał został powiększony o nową dużą halę fabryczną. Do roku 1918 znajdował 
sie tutaj ARTILLERIE ZEUGSDEPOT. A w latach 1918-1939 były tu koszary im.gen.Bogusławskiego.

 

Szpitale wojskowe

Obecna nazwa                     Informacja o obiekcie           Nazwa koszar lub jednostki w niej stacjonującej

Wawel 1855-1862 projekt.F.Książarski Do 1918r.Wojskowy Szpital Okręgowy nr 5
u. Wrocławska 1908-1910 r. Inwestycja finansowana Od 1945r.Wojskowy Szpital Garnizonowy
ze środków władz krajowych oraz z
uchwalonego przez Radę Państwa w
1906r. na ten cel kredytu w wyskości
860 tys.złr. Został on w całości
wykorzystany. Budowa szpitala garnizonowego
pochłonęła łącznie prawie 3,8 miliona
koron, znacznie przekraczając pierwotnie
zakładane koszty.

 Wykonano na podstawie tabeli "Kompleksy koszarowo-magazynowe Twierdzy Kraków" Mirosława Cholewińskiego.

 

Kasyno oficerskie

Widocznym znakiem garnizonowego charakteru Krakowa stała się neorenesansowa siedziba kasyna przy ul.Zyblikiewicza, wzniesiona w latach 1889 - 1890 roku przez architekta Tomasza Prylińskiego na gruncie podarowanym przez Miasto.

 

Kompleks aprowizacyjny

Na rozległym terenie na północ od dworca głównego, pomiędzy linią kolejową, a ul.Rakowicką, zlokalizowano duży zespół magazynów wojskowych. Historia jego powstania łączy się z wprowadzeniem do budżetu ministerstwa wojny na rok 1844 kwoty 50 tys. złr., jako pierwszej raty dużego kredytu w wysokości 300 tys. złr., przeznaczonego na budowę w Krakowie tzw.:" Verpflegs-Etablissement. Wzniesiony w latach 1884 - 1887 kompleks aprowizacyjny był następnie stopniowo rozbudowywany. M.in. w latach 1903 - 1905 przeprowadzono kosztem ponad 250 tys. koron budowę tzw. Fruchtdepot, wraz z drogą dojazdowa. W roku 1912 powstał tam nowoczesny młyn, poruszany zamiennie maszyną parową lub silnikiem elektrycznym. Magazyny przy ul.Rakowickiej gromadziły zapasy zboża, mąki, kaszy, ryżu, jarzyn, pasz, ziemniaków, konserw, cukru, używek, przypraw, wina i rumu, paliw itd. Kompleks wyposażony był w rampę kolejową, a także posiadał piekarnię wojskową, fabrykę konserw mięsnych - wraz z lodownią i chłodnią - oraz wytwórnię marmolady. Oprócz żywności przy ul.Rakowickiej przechowywano również wyposażenie (wraz z bronią) dla kilku tysięcy żołnierzy. U progu wojny krakowski Verpflegs-Establissement należał do największych tego typu obiektów w monarchii. Jego rola znacznie jeszcze wzrosła w obliczu wypadków roku 1914 i 1915, kiedy znalazł się na bezpośrednim zapleczu frontu. Został wówczas wydatnie powiększony. Znacznej rozbudowie uległ filialny kompleks aprowizacyjny w Płaszowie. Powstały też nowe zespoły magazynowo-produkcyjne na Zabłociu i Dąbiu. Znalazły tam m.in. swoją lokalizację duża ferma drobiu, fabryki mydła i płatków ziemniaczanych itd. Powstanie dużego zespołu wytwórczego i magazynowego w Płaszowie i na Zabłociu miało istotne znaczenie dla uformowania się tam w okresie międzywojennym rozległej strefy przemysłowej.

 

Rogatki

Małe budynki, parterowe lub dwukondygnacyjne które stawiane przy głównym szlaku komunikacyjnym prowadzącym do miasta. Budynek był siedzibą władz skarbowych, które pobierały opłaty celne oraz drogowe. Rogatki przeważnie były stawiane parami, po obydwóch stronach drogi. Pomiędzy nimi ustawiano ruchome zapory.

  • Olsza

Położona jest przy ul.Rakowickiej, po odresteurowaniu znajduje się w niej resteuracja oraz kwiaciarnia.

  • 1

 

  • Warszawska

Obiekt ten znajduje się przy Al.29 Listopada i stanowi część ogrodzenia cmentarza Rakowickiego.

  • 3
  • 4
  • 9

 

  • Prądnicka
  • 1
  • 2

 

  • Wolska

Budynek Urzędu Akcyzowego Wolskiego, zwany zwyczajowo rogatką, został wybudowany w 1893 roku według projektu Stefana Żołdaniego. Do fasady budynku było dostawione zadaszenie wsparte na drewnianych słupach, które miało na celu zapewnienie ochrony przed deszczem i wiatrem dla urzędników akcyzy zmuszonych do wyjścia z biura w celu przeprowadzenia kontroli przewożonych artykułów. W podcieniu stała też cechowana waga do ważenia płodów rolniczych, oraz zamykana, obita blachą skrzynia na cechowane odważniki. Parter zajmowało mieszkanie kasjera akcyzowego, jego kanclerza i pomieszczenie straży. Na piętrze było ulokowane pomieszczenie dla urzędnika. Owa rogatka znajduje się na rogu Alei Trzech Wieszczów i ul.J.Piłsudzkiego

  • 1

 

  • Na zakrzówku

Budynek położony jest przy ul.Twardowskiego. Jest on w dobrym stanie technicznym, na budynku zachował się napis "Nr 16 Urząd Akcyzowy Zakrzowiecki".

  • 2

 

Mosty

  • ul.Reduty

Most wykonany w krakowskiej fabryce L.Zieleniewski w 1906 roku

  • 1
  • 2
  • 3

 

  • "Diabelski Most"

Wiadukt zwany Diabelskim Mostem powstał w latach 1855-1870, w trakcie łączenia szańców. Most położony jest na wysokim nasypie (ok.4m.) a konstrukcja wspiera się na kamiennych murach oporowych. Na murach jest ceglana arkada, której czołową i tylną ścianę wieńczą ceglane balustrady z dekoracyjnymi arkadami.

  • 1
  • 2

 

Zasieki i słupki forteczne

  • Słupki forteczne
  • 0097
  • 0098
  • 0110
  • 0111
  • 0113

 

  • Zasieki forteczne

Fort nr 52 ½ S "Skotniki"

  • 0098
  • 0175
  • 0176
  • 0177
  • 0178
  • 0179
  • 0181
  • 0183

 

Fort nr 33 "Krakus"

  • 12
  • 13
  • 14

 

Dworzec towarowy - Vorbanhof Krakau 1903 - 1908

  • 1
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9

 

Prochownia na Woli Duchackiej

Utrzymywanie w bezpośrednim sąsiedztwie Krakowa (Grzegórzki) i Podgórza (Wola Duchacka) dużych magazynów materiałów wybuchowych stanowiło bardzo poważne zagrożenie dla obu miast. Władze wojskowe ignorowały jednak liczne protesty w tej sprawie. Miarą istniejącego niebezpieczeństwa stała się eksplozja (nie żaden sabotaż) wywołana wyładowaniem atmosferycznym, które trafiło w wartownię podczas burzy w sobotę 5 czerwca 1909 roku. Jego natychmiastowych skutków nikt nie zauważył, a to z powodu ulewnego deszczu, który zapędził pod dachy najsumienniejszych nawet wartowników. Od wartowni zajął się magazyn prochu. Od niego też rozpoczęła się trwająca kilka godzin katastrofa. Choć to niepojęte, nikt w niej nie zginął. Jakkolwiek ciężko ranny i ogłuszony - ocalał nawet wartownik (Kowalski 12. Kompania 13. Pułku Piechoty) z rażonego piorunem posterunku przy magazynie. Wybuch prochu przechowywanego w beczkach nastapił w osłoniętych wałami składach, stojących na wzniesieniu, na tyłach dzisiejszej ul. Lecha. Znane były jako "Munition Depot No.5 ". Na zespół magazynów składały się także położone w tym samym rejonie magazyny nr 3 i 4. Zespół powstał częściowo przez wykorzystanie starych fortyfikacji z drugiej połowy XIX wieku, oznaczonych jako FS 21 i 22. Ten drugi jest dziś znany jako miejsce usytuowania pomnika ofiar obozu koncentracyjnego Płaszów. Urzędowo tereny magazynów przynależały do gminy Wola Duchacka w tej części, która sąsiadowała bezpośrednio z miastem Podgórze, nieopodal dworca w Płaszowie. Sam magazyn nr 5 leżał dokładnie na przedłużeniu dzisiejszej ul.Dworcowej ku zachodowi. Zważywszy na to, że był to czerwiec, pożar rozpoczął się w świetle dnia, około godziny 19.15 i utrzymywał się po zapadnięciu zmroku. Same tylko wybuchy trwały kilka godzin. Zagrożenie było podwójne: wybuchy prochowni i wielogodzinny deszcz pocisków artyleryjskich różnego kalibru, które na skutek następnych eksplozji wylatywały w powietrze. Niektóre z nich eksplodowały po upadku na ziemię, inne nie. Według ówczesnych źródeł zniszczeniu lub uszkodzeniu uległo 80 % budynków we wsi Wola Duchacka, położonej po obu stronach dzisiejszej ul.Malborskiej. O rozmiarze fali sejsmicznej wytworzonej wybuchem niech świadczy spowodowane nią pęknięcie korpusu fortu Rajsko, położonego 5 km w linii powietrznej od miejsca wybuchu. "Czas" donosił, że "(...) w Podgórzu nie ma domu, któryby wskutek wstrząśnięcia powietrza nie utracił szyb". Wybuch ranił ponad 300 osób - w tym 114 ciężko. Na 46 000 koron oszacowala swoje straty kolej. Na samej stacji w Płaszowie odnotowano 89 rannych. Podmuch wybuchu uszkodził witraż projektu Grottgera w kościele Dominikanów, a nawet blaszane chorągiewki na wieży mariackiej. Austriackie surowe przepisy uniemożliwiały budowanie czegokolwiek w pasie przyległym do umocnień. Ten wymóg (brak osłony dla atakujących wojsk) dotyczył od wieków przedpola fortyfikacji. W przypadku składów amunicyjnych odnosił się także do wybranych obszarów położonych wewnątrz fortecy. Mimo rujnujących skutków wybuchu, natychmiastowych interpelacji w parlamencie wiedeńskim, a nawet podań składanych do cesarza, stanowisko władz wojskowych pozostało niewzruszone. Niewzruszenie, z właściwym sobie grubiaństwem i brutalnością, armia nie zmieniła tak niebezpiecznego położenia magazynów, czyli o 1100 - 1500 metrów od Rynku Podgórskiego. Mało tego, ociągała się z wyplata należnych odszkodowań. Ignacy Daszyński, płomienny mówca i poseł z Krakowa, jeszcze w 1910 roku występował w parlamencie wiedeńskim o pokrycie strat poszkodowanych obywateli. Składy na Woli Duchackiej utrzymano i w niepodległej Rzeczypospolitej. Przekonała się o tym na przykład Żydowska Gmina Wyznaniowa w Krakowie, która musiała podpisać w 1923 roku dokument, zobowiązujący się nim do usunięcia budynków z terenu nowego cmentarza żydowskiego na żądanie władz wojskowych. A brała na siebie gmina wielkie ryzyko, bo tymi "budynkami" był między innymi ogromny, monumentalny gmach domu przedpogrzebowego. Obiekt powstał jako efekt prestiżowego, ogólnopolskiego konkursu architektonicznego, ogłoszonego w roku 1920, a skierowanego do architektów Żydów. Niebezpieczeństwo położenia budynku w pobliżu magazynów amunicji jeszcze 14 lat po wybuchu uznawano zatem za realne. Oto cytat z krakowskiego "Dziennika Wojewódzkiego" z 10 grudnia 1929 roku, w sprawie wojskowych zakazów budowy w obrębie gminy miasta Krakowa : "(...) Zgodnia z wyjaśnieniem Zarządu fortecznego w Krakowie podaję do wiadomości, że ograniczenia budowlane z uwagi na wewnętrzne fortyfikacje zostały w Krakowie zniesione, a obowiązują tylko ograniczenia w rejonie bezpieczeństwa składów amunicji. W szczególności w obrębie granic administracyjnych Gminy.stoł.król. miasta Krakowa, wolne są obecnie od wojskowych zakazów budowy...". Tu wymieniano tereny, na których zniesiono ograniczenia... wraz z wyjątkami: "(...)dzielnica Podgórze z wyjątkiem przestrzeni odciętej od południa granicą gminy Wola Duchacka, od wschodu granicą dzielnicy XXI Płaszów, od północy linią Krzemionek (...)". "Czas" informował także, że nazajutrz, przy słonecznej pogodzie niedzieli, tłumy gapiów dojeżdżały na miejsce katastrofy aż z Krakowa. Trzeba było zawezwać oddziały wojska w sile kompanii, by chronić teren rozrzutu granatów i nie dopuszczały do deptania płodów rolnych przez natrętnych "zwiedzających".