Fort nr 31 "Benedykt"

Fort "Św. Benedykt" powstał w latach 1853 - 1861. Jest obecnie jedynym zachowanym, spośród trzech murowanych dzieł obronnych przyczółka podgórskiego. Nazwa fortu wywodzi się od pobliskiego kościółka św. Benedykta. Projekt architektoniczny samego fortu przypisywany jest krakowskiemu architektowi Feliksowi Księżarskiemu. Przy końcu budowy, w 1861 roku, fort osłonięto wałem o wysokości ok. 4 m ze stanowiskami arytleryjskimi i schronem amunicyjnym. Kiedy ok. 1895 roku rozbudowano III pierścień twierdzy, fort 31 stracił definytywnie swą dotychczasową wartość bojową. Wtedy to dokonano istotnych przekształceń obiektu m.in. wprowadzając na parterze kilka dużych okien w miejscu byłych strzelnic. U progu I wojny światowej nastąpiła modernizacja północnej części przedstoku, przy obecnej ul. Stwarza, gdzie zlokalizowano dodatkową baterię ziemną. W wale ziemnym wprowadzono stanowiska artyleryjskie oddzielone poprzecznicami. Fort nie wziął jednak udziału w działaniach wojennych. Do wybuchu wojny światowej, Austriacy wykorzystywali fort jako koszary. W czasie okupacji, Niemcy początkowo więzili w nim jeńców francuskich. Jednak po utworzeniu obozu koncetracyjnego w Płaszowie i wapienniku Liban, jeńców przeniesiono do Kobierzyna, gdyż z fortu rozstaczał się doskonały widok na okolicę, a hitlerowcy woleli nie mieć świadków swych zbrodniczych poczynań. Około 1944 Niemcy wbudowali w bastiony stanowiska artylerii przeciwlotniczej. Wzieły one udział m.in. w zestrzeleniu Liberatora, który rozbił się na Zabłociu w nocy 16/17 sierpnia 1944 roku. Zachowały się częściowe betonowe trzony tych stanowisk. W swojej histori fort wielokrotnie przebudywano, m.in., w latach 1893 - 1905, po roku 1918, po 1945. Po 1918 roku fort został adaptowany na cele mieszkalne, mieszkańców wykwaterowano ostatecznie w 1984 roku. Z pierwotnego wystroju i wyposażenia fortu do dziś przetrwało stosunkowo dużo elementów, w tym stolarka bram i części drzwi wewnętrznych, most zwodzony czy kamienne portale, co dodatkowo podnosi wartość zabytku. Jeszcze w latach 80- tych planowano adaptować fort na różne cele; klub studencki, muzeum astronomii, wreszcie archiwum, prace te pozostały jednak w sferze koncepcji. Wreszcie w 1991 roku rozpoczął się trwający do dziś remont fortu. W pierwszej kolejności przeprowadzono prace porządkowe, usuwając gruz, śmieci i samosiewy z budynku fortu i jego otoczenia, oczyszczono fosę, wykonano nowy prowizoryczny dach nad wałem artylerii i tarasem strzeleckim, wreszcie zabezpieczono zabytkowe elementy wyposażenia. W roku następnym rozpoczął się konserwatorski remont obiektu. Wykonano badania archeologiczne i architektoniczne fortu, dokonując wielu istotnych odkryć. Ujawniono m.in., że dach wieńczący fort istniał praktycznie od chwili powstania obiektu - fundamenty słupów dachu wykonywane w trakcie sypania wału ziemnego - musiał być zatem dach łatwo demontowalny podczas stanu gotowości bojowej fortu. Profil wału artylerii był przynajmniej dwukrotne zmieniany. W kazamatach I piętra poniżej strzelnic odsłonięto uchwyty dla zamocowania łóż działowych - ich zróżnicowanie pozwala przyjąć, że najmniejsze działa ustawiano od strony Krakowa, największe - od strony bliźniaczego fortu "Krzemionki". Obok fortu odsłonięto pozostałości studni oraz zespół filtrów, pierwotnie oczyszczających wodę pitną (przed budową studni fort korzystał z wody opadowej, po oczyszczeniu zbieranej w cysternie). Do obiektu podłączono wode i kanalizację. Fort ten to jeden z unikatów architektury fortecznej w skali europejskiej. Lokalizacja fortu podyktowana była koniecznością zapewnienia obrony Traktu Lwowskiego oraz przedpola łączącego Podgórze z Krakowem. Fort położony jest w pobliżu skrzyżowania ul. Wielickiej i Alei Powstańców Śląskich, co zapewnia dogodny dojazd liniami komunikacji miejskiej.

  • 0001
  • 0002
  • 0004
  • 0007
  • 0011
  • 0017
  • 0019
  • 0020
  • 0021
  • 0029
  • 0031
  • 014

 

Archiwalne zdjęcia i fazy powstawania fortu :