Ruiny zamku królewskiego w Ostrzeszowie

„Zamek w Ostrzeszowie istniał już w I poł. XIV w. najprawdopodobniej za sprawą Kazimierza Wielkiego. Wzniesiony prawdopodobnie na miejscu dawnego grodziska, tzw. Starego Ostrzeszowa. Był siedzibą starostwa grodzkiego, mieścił także więzienie i sąd grodzki. Umowa Kazimierza Wielkiego z Janem Luksemburskim z 1337 r. nakazywała staroście kaliskiemu, pogranicznych przestępców sądzić i osadzać w zamku ostrzeszowskim, który w 1347 r. był już otoczony murem. W 1553 r. wzmiankowane jest po raz pierwszy starostwo grodowe w Ostrzeszowie, którego siedzibą był zapewne zamek, a co potwierdzają dokumenty z XVII i XVIII w. W 1655 r. został spalony przez wojska koronne wracające spod Częstochowy, aby nie został wykorzystany jako punkt oporu przez Szwedów. Po klęsce wojsk szwedzkich zamek odbudowano i mieścił on odtąd sądy ziemskie i grodzkie, aż do k. XVIII w. W 1793 r. Ostrzeszów znalazł się w granicach Prus Południowych, wówczas mieściła się w zamku kancelaria grodzka. W pocz. XIX w. tereny zamkowego wzgórza przekazano gminie ewangelickiej, z zamiarem pobudowania tam zbioru. Nie doszło do realizacji tych projektów i na przestrzeni 1 poł. XIX w. zamek popadał w ruinę; w 1840 r. nie istniał już budynek przy północnym boku założenia. W r. 1923 gmina ewangelicka zrzekła się własności i zamek został przejęty przez władze miasta. Pod kierunkiem Pajzderskiego (ówczesnego konserwatora zabytków), w latach 1921 – 30 wycięto drzewa bez usuwania ich korzeni, naprawiono koronę wieży, z pozostawieniem jej poszarpanej linii oraz uzupełniono uszkodzone fugii. W okresie od ok. 1930 – 1945 założono na terenie wzgórza miniaturowy park oraz przeprowadzono remont wewnątrz wieży. Założono wówczas stropy kleinowskie oraz szerokie schody, dodano siódmą kondygnację stanowiącą platformę widokową, oraz dobudowano do płn. elewacji wieży drewniany ganek i schody, prowadzące do wejścia na wysokość drugiej kondygnacji. W latach 50 XX. powstały niezrealizowane projekty adaptacji wieży na tzw. „harcówkę” ZHP oraz użytkowania obiektu jako wieży widokowej. W roku 1965 Pracownie Konserwacji Zabytków z Poznania przeprowadziły na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków inwentaryzację pomiarową pozostałości zamku wraz z badaniami architektonicznymi i historycznymi. Kolejne badania architektoniczne przeprowadzono w 1971 r. Opracowano dokumentację dotyczącą zagospodarowania terenu zamku oraz adaptacji wieży i piwnic budynku mieszkalnego zamku, w których urządzono galerię, a na zadaszeniu urządzono odkrytą scenę; wówczas zrekonstruowano i uzupełniono znaczne partie murów obwodowych. Obecnie na wieży organizowane są czasowe wystawy plastyczne oraz pełni ona funkcję wieży widokowej; w budynku pn. od 2002 r. mieści się lokal gastronomiczny. Z zamku zachowały się wieża/mury wieży na całej wysokości, z wyjątkiem nadbudowanej 7 kondygnacji, zachowały wiązanie gotyckie, z zastosowaniem dla części główek cegły glazurowanej; wtórne przemurowania z cegły maszynowej dotyczą głównie części ośmiobocznej oraz narożnych uskoków przy przejściu części kwadratowej w ośmiobok, /mury obwodowe/ mur wschodni – zachował relikty dwu diagonalnych szkarp w narożu pn. i pd. fragment muru pośrodku o zniszczonym licu i koronie; mur zachodni – zachował się w ¾ pierwotnej długości (ob. wtórnie przemurowane lico z zachowaniem oryginalnych wymiarów cegieł), od pd. posiada on relikty diagonalnej szkarpy; mur południowy – po wsch. stronie wieży przetrwały relikty muru pd. o wątku gotyckim (dobijającego pierwotnie do bramy); piwnice budynku.”

J. Niekracz - Strońska, 2003 r. https://zabytek.pl/pl/obiekty/ostrzeszow-zamek 

Foto. Mateusz Szczawiński

PLANY, SZKICE, RYSUNKI

Źródło :

• https://zabytek.pl/pl/obiekty/ostrzeszow-zamek dostęp [15.02.2026]