Ruiny zamku królewskiego w Szydłowie

Ruiny zamku królewskiego położone są na skarpie wzniesienia opadającego w kierunku północno-zachodnim ku dolinie rzeczki Ciekącej. Zamek znajdował się w zachodniej części miasta w obrębie murowanych fortyfikacji. Początki murowanego zamku należy łączyć z założeniem miasta w roku 1329 i wzniesieniem murów obronnych przez Kazimierza Wielkiego, jako wyraźnie zaznacza Janko z Czarnkowa. Wzmianka Długosza o budowie zamku również przez tego króla zasługuje na przyjęcie, bowiem przy kilku miastach małopolskich otoczonych przez Kazimierza Wielkiego murami obronnymi. Janko z Czarnkowa nie wymienił zamków istniejących w obrębie umocnień. Zamek był przebudowany w XV i XVI w. w związku z pożarami w latach 1528 i 1544, następnie w XVII wieku po pożarze w 1630 roku i zniszczeniach w czasie wojny szwedzkiej. Odnowiony w 1723 roku przez starostę Józefa Załuskiego, opuszczony i częściowo zniszczony pod koniec XVIII w. W 1927 roku były prowadzone roboty zabezpieczające ruiny. W 1946 roku odtworzono mury obwodowe z blankami od strony zachodniej oraz podniesiono mury domu dużego, który został zwieńczony pseudoblankami nigdy przedtem nie istniejącymi. Z pierwotnego założenia pozostały ruiny domu mieszkalnego, tzw. skarbczyk z XV i XVI w. oraz pozostałości murów z budynkiem bramnym, oddzielających zamek od miasta. Od strony zewnętrznej, zachodniej, zamykają dziedziniec zamkowy wielokrotne przebudowywane mury obwodowe, będące odcinkiem umocnień miejskich. Zamek pierwotny zbudowany prawdopodobnie w połowie XIV wieku był założony na planie wydłużonego wieloboku o znacznej powierzchni, przekraczającej 7000 m². Można przypuszczać, że w pierwszej fazie budowy otaczały go umocnienia prowizoryczne, zastąpione następnie murem. Kamienny mur zamykający dziedziniec od strony zachodniej, wzniesiony na skraju skarpy, pochodzi z XV w. Zasadniczym elementem zespołu zamkowego był duży dom mieszkalny oraz wieża wniesiona na kulminacji wzgórza.

"Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. Str. 280

Dom mieszkalny został ustawiony prostopadle do murów obwodowych i zamykał dziedziniec od strony południowej. Zbudowany był z kamienia na planie prostokąta (34,8x12,8 m) z ryzalitem od południa, być może mieszczącym kaplicę, piętrowy, z dwoma pomieszczeniami na każdej kondygnacji. Zapewne pierwotnie posiadał szczyty i dwuspadowy dach. Zachowały się również kamienne portale. Na kulminacji wzgórza wznosiła się w narożu północno-zachodnim cylindryczna wieża zbudowana z kamienia. Zachowane pozostałości fundamentów pozwalają na wysunięcie przypuszczenia że wieża ta miała występujacy poza okręg podstawy „dziób” skierowany na zachód. Na ruinach tej wieży został wzniesiony w XV wieku, a następnie rozbudowany około 1528 roku, murowany pietrowy budynek nazywany skarbczykiem. Wjazd do zamku prowadził przez bramę umieszczoną w murze zachodnim, na miejscu której stanął na początku XVII w. budynek bramny. Zamek w Szydłowie miał charakter obszernej, ale tylko czasowo użytkowanej siedziby królewskiej, na co wskazuje zarówno rozległy dziedziniec, jak i duży dom mieszkalny. Z urządzeń obronnych zachowane fundamenty wieży cylindrycznej z hipotetycznym „dziobem” stanowią unikalne formy w budownictwie obronnym z czasów Kazimierza Wielkiego.

Foto. Mateusz Szczawiński

Źródło :

• "Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. Str. 279