Ośrodek Oporu Jastarnia

" Raport gen. Bryg. W. Bortnowskiego z 1937 r. wskazywał na tereny położone na zachód od Jastarni, gdzie powstać miał tzw. „główny ośrodek oporu”. Fortyfikacje te uzyskały priorytet w 6 – letnim planie finansowym RU „Hel”; zamierzano je zrealizować do 1942 r. Jednakże wskutek zagrożenia wojną z Niemcami, po wydarzeniach z marca 1934 r., Dowództwo Obrony Wybrzeża Morskiego zadecydowało o wcześniejszym rozpoczęciu robót. W kwietniu 1939 r., powstał projekt strukturalny pozycji obronnych środka w zakresie urządzeń fortyfikacji polowych, które następnie wytyczono w terenie siłami żołnierzy kompanii batalionów morskich, stacjonujących w ówczesnym legionowie Morskim i utrzymujących posterunek w Jastarni. Na miejscu sporządzono projekt 4 ciężkich schronów bojowych stanowiących trzon Ośrodka. Wiodącymi autorami projektu byli saperzy: kierownik placówki mjr Schmidt i jego zastępca mjr J. Draguła. W uzbrojeniu schronów bojowych uwzględniano przydzielone do RU „Hel” 2 forteczne armaty przeciwpancerne 37 mm, umieszczone w specjalnych kopułach pancernych. Armaty te były nowatorskim rozwiązaniem, należącym do pierwszej partii, zamówionej w 2 połowie 1938 r. w Stowarzyszeniu Mechaników w Pruszkowie k/Warszawy. Ciężkie schrony w Jastarni miały je otrzymać jako pierwsze w Polsce. Niestety, wybuch wojny uniemożliwił dostarczenie armat i kopuł do miejsca przeznaczenia. Budowę ośrodka oporu rozpoczęto 15.05.1939 r. Robotami kierował mjr B. Kapitaniak, budowniczych wspierali junacy z batalionu Junackich Hufców Pracy z Cetniewa. Po wizytacji budowy 31.07.1939 r., wizytujący Inspektor Armii gen. Bryg. W. Bortnowski podjął decyzję o wzmocnieniu ośrodka oporu w Jastarni budową drugiej, silnej linii umocnień polowych, około 300 m w kierunku wschodnim za linią utworzoną przez obiekty stale. Miały tam powstać m.in. 4 lekkie schrony żelbetowe typu polowego dla 1-2 ckm. Zakończenia robót planowano na 15 września 1939 r. O stanie zaawansowania robót tuż przed wybuchem wojny mówi ostatni raport wizytacyjny z końca sierpnia 1939 r., sporządzony przez wizytującego płk. H. Bagińskiego. Wskazuje on m.in. na brak kopuł pancernych z armatami ppanc. Przypuszczalnie z braku materiałów stanęła wówczas budowa trzech lekkich schronów bojowych tyłowej pozycji polowej. Zdołano ukończyć zaledwie jeden z czterech rozpoczętych schronów. W czerwcu 1939 r. Dowództwo Obrony Wybrzeża Morskiego opracowało plan lądowej obrony półwyspu. Zasadniczym elementem systemu miał być Ośrodek Oporu Jastarnia składający się z : 1. wysuniętej pozycji polowej; 2. z pozycji głównej, zawierającej 4 ciężkie schrony bojowe, które otrzymały kryptonimy rozpoczynające się od litery „S” („Sokół”, „Sabała”, „Saragossa”, „Sęp”); 3. z tyłowej pozycji polowej, wzmocnionej w projekcie 4 lekkimi schronami żelbetowymi. W przodzie, od strony połączenia z lądem, przewidziano 3 polowe pozycje opóźniające, przy czym czołową ulokowano na zachód od Chałup. Obronę fortyfikacji pod Jastarnią stanowiła, wsparta artylerią, 11 kompania z batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza (nazwana później 11 kompanią batalionu „Hel”). Utworzony tu węzeł obronny otrzymał zadanie prowadzenia obrony lądowej, przeciwdesantowej i przeciwlotniczej. Od 1 września 1939 r. Hel był intensywnie atakowany przez niemieckie lotnictwo, niemniej jednak wskutek zaciekłego oporu polskich wojsk lądowych, dopiero 29 września oddziały niemieckie dotarły pod Kuźnicę – około 5 km od pozycji obronnych Jastarni. Przez cały wrzesień, już w trakcie prowadzenia działań wojennych trwały intensywne prace przy doprowadzeniu Ośrodka Oporu do gotowości bojowej. W czterech ciężkich schronach bojowych prowadzono prace wykończeniowe; tynkowanie i malowanie wnętrz, malowanie kamuflażowe zewnętrznych powierzchni schronów, profilowanie nasypów, zakładanie maskowania i montaż wyposażenia wewnętrznego. Obiekty nadawały się do walki, lecz w dwóch („Sabała”, „Sęp”) brakowało kopuł z armatami ppanc; we wszystkich schronach była niekompletna instalacja wentylacyjna. W schronie „Sabała” zaślepiono gniazdo na kopułę, natomiast w schronie „Sęp” gniazdo kopuły wykorzystano na odkryte stanowisko operacyjno – bojowe. Wykonano trzy pasy przeszkód przeciwpiechotnych, linię przeszkód przeciwpancernych; wycięto i przerzedzono las dla oczyszczenia pola ostrzału, a drewno wykorzystano do wzmocnienia i rozbudowy przeszkód i fortyfikacji polowych. W dniu 1 października 1939 r., w sytuacji opanowania kraju przez Niemcy i ZSRR, wobec braku perspektyw obrony i jakichkolwiek informacji o działaniu sojuszników, dowodzący obroną RU „Hel” kontradmirał J. Unrug podpisał akt kapitulacji. 2 października 1939 r. Niemcy zajęli Półwysep helski i m.in. nienaruszony Ośrodek Oporu Jastarnia.

Rozmieszczenie obiektów Ośrodka Oporu Jastarnia

Do końca 1944 r. niemiecka marynarka utrzymywała na półwyspie system obrony przeciwdesantowej i przeciwlotniczej, osłaniający bazę Kriegsmarine w Gdyni. Schrony Ośrodka pełniły w tym czasie funkcję schronów przeciwlotniczych, a zlokalizowany na brzegu morza schron bojowy „Sęp” był zapewne posterunkiem obserwacyjnym. Reaktywowanie funkcji bojowej fortyfikacji pod Jastarnią nastąpiło w marcu 1945 r. z chwila wejścia wojsk radzieckich do Zatoki Gdańskiej. Po wyzwoleniu Gdańska i Gdyni Półwysep Hel, obok Mierzei Wiślanej, stał się głównym bastionem obrony znacznych sił niemieckich. Ośrodek przygotowano do walki – odbudowano zniszczone ziemne urządzenia fortyfikacji polowych, wykonano nowe przeszkody i rowy ppanc; aż do kapitulacji 10.05.1945 r. zapewniono stałą obsadę piechoty i artylerii. Po wyzwoleniu schrony utraciły swoje znaczenie obronne, co dało początek, trwającej do dzisiaj, powolnej destrukcji budowli. Już w 1947 r. stopień zniszczenia urządzeń polowych oszacowano na około 60 procent, ze złomowane zostało ich wyposażenie wewnętrzne. W latach 70. XX w. władające obiektami Wojsko Polskie definitywnie zrezygnowało z wykorzystania fortyfikacji wybrzeża w planach obrony państwa; pozostawienie obiektów bez dozoru i remontów przyczyniło się do dalszej destrukcji. W 2000 r. po anulowaniu zapisów prawnych utrzymujących Rejon Umocniony „Hel”, fortyfikacje stały się majątkiem cywilnym. Schrony bojowe Ośrodka Oporu Jastarnia, to najnowocześniejsze, unikalne budowle polskich fortyfikacji stałych II Rzeczypospolitej, wzniesione zgodnie z obowiązującymi w 1 poł. XX w. doktrynami obronnymi. Jako jedyne zachowane tego typu obiekty z tego okresu, stanowią unikalny przykład realizacji budownictwa obronnego autorstwa polskich inżynierów wojskowych, sprawdzonego praktycznie podczas obrony Półwyspu Helskiego we wrześniu 1939 r. "

Oprac. Mgr Teresa Kasperkiewicz, 2004 r.

Obiekty Ośrodka Oporu Jastarnia :

CIĘŻKI SCHRON BOJOWY "SOKÓŁ"

Schron o kryptonimie "Sokół" znajduje się zaledwie ok. 10 m od brzegu zatoki. Jest to budowla jednokondygnacyjna, nieregularnego kształtu o wymiarach 12,50 x 12,65. Posiada żelbetowe grube ściany o grubościach: czołowa - 1,75 m (przy kopule pancernej - 2,20 m), boczne - 1,25 m, tylna - 1,25 (lub 1,00). Strop ma od 1,80 do 2,00 m grubości, ściany nośne wewnętrzne - 1,00 m, ściany działowe - 0,5 m. nieregularny kształt i zmienne grubości ścian są cechą charakterystyczną tego obiektu. Od pozostałych schronów ośrodka oporu, również nieregularnych w kształcie, odróżnia się on wejściem umieszczonym w bocznej, a nie w tylnej ścianie. Można przypuszczać, że był to pierwszy schron zaprojektowany przez majorów Szmidta i Dragułę. Środek schronu wypełnia korytarz o szerokości 1,50 m, zwężony do 1,00 m przy wejściu. Z korytarza rozchodzą się wejścia do poszczególnych pomieszczeń. Dla zapewnienia bezpieczeństwa załogi i prawidłowego funkcjonowania schronu niezbędny jest bogaty podział wewnętrzny. W związku z tym wnętrze schronu zawiera następujące pomieszczenia: - izbę bojową ze strzelnicą tradytorową na ckm- A - izbę wypoczynku dla załogi - B - komorę okrągłą pod kopułą (z szafkami na granaty), oddzieloną od wnętrza schronu podwójnymi drzwiami pancernymi - C - izbę małą ze strzelnicami na rkm dla obrony wejścia i zapola schronu, prawdopodobnie mieszczącą też suche WC i zbiornik wody -D - pomieszczenie urządzeń filto-wentylacyjnych - E - korytarz mogący pomieścić drużynę żołnierzy - F - komorę amunicyjną - G - komorę odpylającą z czerpnią powietrza - H - komorę gazoszczelna (śluza wejściowa z wnęką -I), zabezpieczoną przedsionkami przed uderzeniami pocisków i odłamków - J Schron zaopatrzony był w studnię o ciekawej konstrukcji, nietypowej dla polskich schronów typu ciężkiego. Ze względu na wodę podskórną występującą na półwyspie płytko, tuż pod powierzchnią, studnia nie jest odkryta lecz szczelnie zamknięta. Wodę czerpano z rury o średnicy 15 cm przy pomocy rury o średnicy 5 cm, zaopatrzonej w pompę ręczną. W rozplanowaniu obiektu zwraca uwagę bardzo starannie opracowany sposób ochrony wejścia. Z zewnątrz chroni je strzelnica na rkm umieszczona w skrzydle bocznym, prostopadłym do ściany z otworem wejściowym, oraz krata przeciwszturmowa (nie istniejąca obecnie). Krótki przedsionek wejściowy jest przestrzeliwany dwustronnie przez strzelnice na rkm lub kb. Drugie wejście - zapasowe (awaryjne) znajduje się 6 cm poniżej stropu małej izby bojowej. Zamykane było drzwiami pancernymi o grubości 25 mm. i dodatkowo zamknięciem wewnętrznym. Wejście to nie jest jednak ryglowane ogniem strzelnicy rkm, czy ręczną wyrzutnią granatów. W izbie załogi (o wymiarach 2,32 x 3,00 m), całkowicie bezpiecznej, nie posiadającej żadnych otworów na zewnątrz schronu, znajdowały się piętrowe prycze dla załogi. Zabezpieczenie załogi przed odpryskami, które mogłyby powstać pod wpływem uderzeń pocisków dużych kalibrów, stanowią szyny stalowe umieszczone we wszystkich stropach nad drzwiami i strzelnicami. W pomieszczeniu filtro-wentylacyjnym znajdował się stojak filtrów z pochłaniaczem gazowo-dymnym i kurzowym oraz wentylatory wraz z poruszającymi je agregatami spalinowymi. Schron o tak dużej pojemności musiał być zaopatrzony w wentylację mechaniczną (z pochłaniaczem gazowo-dymnym i kurzowym), używana zazwyczaj łącznie z awaryjną wentylacją ręczną, oraz własne zasilanie elektryczne i ogrzewanie. Starannie przemyślany system wentylacji - tworząc nadciśnienie wewnątrz schronu - mógł zapewnić gazoszczelność; służyły temu filcowe wkładki dociskowe w drzwiach i w zamknięciach strzelnic. Instalacja - dość skomplikowana - była złożona z trzech współdziałających ze sobą obiegów: zasilania świeżym powietrzem (nawiew), odprowadzania jego nadmiaru (wywiew) i odsysanie spalin bezpośrednio znad środków ogniowych. Schron "Sokół" był wyposażony w następujące środki ogniowe : 1 ckm wzór 30 (Browning) - umieszczony w strzelnicy tradytorowej na ruchomej podstawie fortecznej, 1 ckm wz. 30 - w kopule pancernej na specjalnej podstawie obrotowej zapewniającej sektor ostrzału 180 stopni od czoła i 60 stopni od tyłu, 1 moździerz 81 mm - ukrywany we wnęce przedsionka wejściowego, a używany na pozycji polowej, 2 rkmy wz. 28 (Browning) do ewentualnej obrony strzelnic wejściowych oraz 2 wyrzutnie granatów ręcznych, większa wyrzutnia miała rakietnicę. Ponadto schron wyposażony był w reflektor, zapewnie średnicy 60 cm, ukryty we wnęce ściany tylnej, przykrytej stropem 50 cm grubości. W pobliżu wejścia zapasowego znajduje się prostokątne wgłębienie, najprawdopodobniej na telefon polowy, osłonięte kiedyś płytą pancerną. Telefon ten służył do kontaktu z zewnątrz z załogą hermetycznie zamkniętego schronu. Kontakt załogi w czasie walki między sobą i dowódcą zapewniały głosowe rury o średnicy 5 cm - podobne do używanych na okrętach - znajdujących się we wszystkich izbach bojowych oraz wyprowadzone na zewnątrz do wnęki telefonu i reflektora. Kopułę pancerna schronu wykonano w 1938 r. Grubość pancerza kopuły ważącej około 15 ton, wynosi 180 mm. Kryje ona okrągłe pomieszczenie bojowe o średnicy 1,53 m, zaopatrzone w 6 otworów strzelniczych. Trzy otwory od czoła i jeden od tyłu są podwojone: dolny otwór krył lufę ckm, górny służył do obserwacji. Dwa pozostałe otwory pojedyncze i znacznie mniejsze od wymienionych, zapewniały obronę dwóch sektorów bocznych z tyłu schronu. Tego typu kopuły pancerne zapewniały obronę okrężną 360 stopni.

Przekrój poziomy schronu. A - przedsionek z otworem wejściowym B - śluza gazowa z niszą do odkażania C - korytarz z ujęciem wody (wiercona studnia) oraz wnęka na apteczkę D - pomieszczenie bojowe ze strzelnicą dla ckm-u (1). W ścianie wnęki dla wyrzutni rakiet i zrzutni granatów ręcznych E - pomieszczenie pod kopułą pancerną dla ckm-u, mieszczące amunicję i wentylator kopuły. W ścianie wnęka na apteczkę F - pomieszczenie mieszkalne załogi G - magazyn H - WC ze strzelnicą dla obrony wejścia (2) I - maszynownia z generatorem prądu, wentylatorem układów filtrów systemu wentylacyjnego i wymiennikiem ciepła J - akumulatorownia ze strzelnicą do wewnętrznej (3) i zewnętrznej (4) obrony wejścia oraz włazem ewakuacyjnym ze strzelnicą (5) K - komora przeciwkurzowa systemu wentylacji R - gniazdo reflektora S - śluza gazowa przy kopule pancernej dla ckm-u T - wnęka dla tłumika spalin silnika Diesla w maszynowni. Oprac. mgr Teresa Kasperkiewicz, 2004 r. www.zabytek.pl

CIĘŻKI SCHRON BOJOWY "SABAŁA"

Na północ od schronu "Sokół", mniej więcej w połowie szerokości półwyspu znajduje się największy schron punktu oporu - "Sabała" (o wymiarach 15,60 x 15,30 m), usytuowany centralnie, znajduje się 30 m za torami kolejowymi. Był to schron bojowy dowódcy ośrodka oporu i odwodów. Świadczy o tym obszerny program pomieszczeń. Wnętrze jednokondygnacyjnego schronu zawiera : 2 izby bojowe na ckmy w strzelnicy tradytorowej, 2 izby załogi, w tym 1 odwodu, 2 korytarze wewnętrzne, 2 okrągłe komory pod kopułami pancernymi, izbę dowódcy i izbę centrali telefonicznej, pomieszczenie filtro-wentylacyjne, komorę amunicyjną, komorę gazoszczelną z wnęką i przedsionkiem wejściowym, komorę czerpni powietrza oraz małą izbę bojową przy wyjściu awaryjnym. Grubości ścian są identyczne jak w schronie "Sokół". Większe są jedynie przy kopułach pancernych - 2,40 i 2,50 m, natomiast, co ciekawe, strop jest cieńszy, gdyż ma 1,50 m; tylko w kopule grubość jego wzrasta do 1,75 m. Schron wyposażony był w następujące środki bojowe: 2 ckmy wz. 30 w strzelnicy tradytorowej, 1 ckm wz. 30 w kopule pancernej, 2 rkmy wz. 28 do obrony wejścia lub ognia od tyłu, 4 ręczne wyrzutnie granatów oraz 1 reflektor (we wnęce ściany zewnętrznej przykryty stropem 50 cm). Projekt przewidywał dla tego schronu - 2 kopuły pancerne; zdążono jednak zamontować tylko jedną z nich, mniejszą przeznaczoną dla ckm. Grubość jej pancerza wynosi 180 mm; kopuła posiada identyczne otwory strzelnicze jak kopuła schronu "Sokół". Otwór dla drugiej kopuły, brakującej zalano betonem. Okazało się, że otwór ten przeznaczony był dla unikalnej wówczas na naszym terenie kopuły.

Przekrój poziomy schronu. A - przedsionek z otworem wejściowym B - śluza gazowa z niszą do odkażania C1 - główny korytarz komunikacyjny ze strzelnicą do obrony wejścia (6) i wnęką na apteczkę C2 - wewnętrzny korytarz komunikacyjny D1 - pomieszczenie bojowe ze strzelnicą dla ckm-u (1), strzelnicą dla rkm-u (3) i strzelnicą obrony wejścia (5) D2 - pomieszczenie bojowe ze strzelnicą dla ckm-u (8) E1 - pomieszczenie pod kopułą pancerną dla ckm-u, mieszczące amunicję i wentylator kopuły, w ścianie wyrzutnia rakiet świetlnych i wnęka na apteczkę E2 - pomieszczenie pod kopułą pancerną dla armaty ppanc. mieszczące amunicję i wentylator kopuły, w ścianie wyrzutnia rakie świetlnych i wnęka na apteczkę F1 - pomieszczenie mieszkalne załogi F2 - pomieszczenie mieszkalne załogi H - WC I - maszynownia z generatorem prądu, wentylatorem, układem filtrów systemu wentylacyjnego i wymiennikiem ciepła J – pomieszczenie akumulatorów ze strzelnicą zewnętrznej obrony wejścia (4), wyłazem ewakuacyjnym ze strzelnicą (7) i zrzutnią granatów ręcznych w ścianie K – komora przeciwkurczowa systemu wentylacji N – pomieszczenie magazynowe z wyłazem awaryjnym ze strzelnicą (2) O – pomieszczenie dla środków łączności P – pomieszczenie mieszkalne dowódcy ośrodka oporu R – gniazdo reflektora S – śluza gazowa przy kopule pancernej dla ckm-u T – wnęka dla tłumika spalin silnika Diesla w maszynowni. Oprac. mgr Teresa Kasperkiewicz, 2004 r. www.zabytek.pl

CIĘŻKI SCHRON BOJOWY "SARAGOSSA"

Ciężki schron bojowy dla broni maszynowej na pozycji głównego Ośrodka Oporu Jastarnia. Grubość osłony żelbetowej: średnio 140 cm, ścian zewnętrznych 100-180 cm, ścian wewnętrznych 10-100 cm. Grubość pancerzy dla strzelnic w ścianach 25-120 mm, kopuły 180 mm. Taka konstrukcja, z zastosowaniem siatek przeciwodpryskowych w ścianach i sztywnej warstwy przeciwodłamkowej w stropach pomieszczeń, chroniła ludzi przed skutkami wybuchu pocisku artyleryjskiego o kalibrze do 220 mm, przy jednokrotnym trafieniu w to samo miejsce. Głównym zadaniem taktycznym dla broni maszynowej był czołowy ostrzał na przedpole, celem zwiększenia siły żywej przeciwnika. Jeden ckm w strzelnicy osłoniętej płytą pancerną o sektorze ostrzału 60 stopni strzelał m.in. wzdłuż jednej poza szosa drogi gruntowej, ciągnącej się wzdłuż półwyspu. Drugi ckm, umieszczony w kopule pancernej z czołowym sektorem ostrzału 190 stopni z 3 strzelnic, miał pod ogniem wąski pas wydm, ale w skrajnych położeniach był w stanie przestrzeliwać międzypola do schronu "Sabała" i położonego tuż obok "Sępa". Ułatwiająca obronę Ośrodka Oporu Jastarnia zabagniona dolina o szerokości do 100 m, cały czas mogła być przestrzeliwana ogniem rkm ze strzelnicy w ścianie bocznej. Strzelnica ta, dodatkowa strzelnica skierowana do tyłu w kopule pancernej, strzelnica dla broni ręcznej w ścianie tylnej oraz kolejna strażnica w drzwiach zamykających wyłaz awaryjny, umożliwiały obronę okrążonego obiektu. Otwór wejściowy chroniły 2 strzelnice wewnętrzne dla broni ręcznej, skierowane do przedsionka. W przypadku nocnych działań przeciwnika istniała sposobność oświetlania wydm przy pomocy flar wystrzeliwanych z rakietnicy przez specjalną wyrzutnię, drogę i podmokłą dolinę oświetlał opancerzony reflektor schowany we wnęce na bocznej ścianie. Wyposażenie kwaterunkowe schronu zapewniało załodze minimum wygód socjalnych. Najważniejszy był zapas wody, żywności i medykamentów oraz agregat prądotwórczy i system filtro-wentylacyjny. Wentylacja mechaniczna i ręczna wentylatory przy środkach ogniowych, wytwarzały nadciśnienie wewnątrz schronu, izolując ludzi od kontaktu z gazami bojowymi oraz usuwały trujące produkty spalania prochu. Budowę obiektu rozpoczęto 15.05.1939 r. i do wybuch wojny uzyskał on gotowość bojową, z tym że nie był kompletny system filtro-wentylacyjny. Tynkowanie, malowanie, maskowanie schronu i inne prace wykończeniowe prowadzono do końca obrony RU Hel.

Przekrój poziomy schronu. A – przedsionek z otworem wejściowym B – śluza gazowa z niszą do odkażania C – korytarz komunikacyjny ze strzelnicą do obrony wejścia (3) i wnęką na apteczkę D – pomieszczenia bojowe ze strzelnicą dla ckm-u (1), strzelnicą dla rkm-u (2), strzelnicą dla obrony wejścia (3); w ścianie wnęka dla wyrzutni rakiet E – pomieszczenie pod kopułą pancerną dla ckm-u, mieszczące amunicję i wentylator kopuły, w ścianie wnęka na apteczkę F – pomieszczenie mieszkalne załogi G – magazyn H – WC I – maszynownia z generatorem prądu, wentylatorem, układem filtrów systemu wentylacyjnego i wymiennikiem ciepła J – pomieszczenie akumulatorów ze strzelnicą zewnętrznej i wewnętrznej obrony wejścia (4 i 5) oraz wyłazem ewakuacyjnym ze strzelnicą (6) K – komora przeciwkurczowa systemu wentylacji R – gniazdo reflektora S – śluza gazowa przy kopule pancernej dla ckm-u T – wnęka dla tłumika spalin Diesla w maszynowni. Oprac. mgr Teresa Kasperkiewicz, 2004 r. www.zabytek.pl

CIĘŻKI SCHRON BOJOWY "SĘP"

Schron znajduje się około 50 metrów od schronu "Saragossa" na piaszczystej wydmie. Wnętrze schronu wypełniają: izba ze strzelnicą tradytorową na ckm, izba wypoczynku dla załogi, dwie komory okrągłe pod kopułą ( z szafkami na granaty), izba z wyjściem awaryjnym i strzelnicą dla rkm do obrony wejścia, pomieszczenie urządzeń filtro-wentylacyjnych, korytarz (mogący pomieścić drużynę żołnierzy), komora amunicyjna, komora czerpni powietrza, komora gazoszczelna z przedsionkiem, komora na moździerz. Ściana czołowa schronu jest znacznie grubsza niż w pozostałych schronach (2,70 m a przy pozostałych kopułach 3,10-3,30 m). Grubość stropu wynosi przeciętnie 1,50 m przy kopułach wzrasta do 1,75 w części tylnej obniża się do 1,40 m. Strzelnica tradytorowa na ckm umieszczona jest skośnie w stosunku do przedpola, zabezpieczona maską, utworzoną przez ścianę boczną kopuły i okap stropu, pogrubiony, tworzący tzw. "przyłbicę", osłaniającą strzelnicę od góry przed ogniem bocznym i obserwację nieprzyjaciela. Schron wyposażony był w : 1 ckm w strzelnicy tradytorowej, 1 ckm do ostrzału okrężnego w kopule pancernej (o grubości pancerza 180 mm), 1 rkm do obrony wejścia, 1 moździerz 81 mm ukryty w specjalnej komorze przedsionka, reflektor we wnęce zewnętrznej ściany bocznej oraz 2 ręczne wyrzutnie granatów. Na wyposażeniu schronu miało być także działko ppanc. 37 mm, zamocowane na kopule pancernej, od strony plaży. Kopuły tej nie dostarczono, a komorę pod nią, o średnicy 1,62 m z dwoma kształtownikami w suficie, nie zdążono nawet przykryć betonowym stropem.Budowę schronu rozpoczęto 15.05.1939 r. W dniu 1 września prowadzono przy nim prace wykończeniowe kontynuowane do kapitulacji RU Hel. Do wybuchu wojny nie zdążono jednak dostarczyć na półwysep kopuły z armatą ppanc. Szybu nie zaślepiono, wykorzystując go jako odkryte stanowisko obserwacyjne. W latach 1940-45 stanowisko utrzymywane było przez Niemców dla potrzeb obrony przeciwdesantowej półwyspu helskiego.

Przekrój poziomy schronu. A – przedsionek z otworem wejściowym B – śluza gazowa z niszą do odkażania C – korytarz komunikacyjny ze strzelnicą do obrony wejścia (3) i wnęką na apteczkę D – pomieszczenie bojowe ze strzelnicą dla ckm-u (1) E1 – pomieszczenie pod kopułą pancerną dla ckm-u, mieszczące amunicję i wentylator kopuły, w ścianie wyrzutnia rakiet świetlnych i wnęka apteczki E2 – pomieszczenie pod kopułą pancerną dla armaty ppanc. mieszczące amunicję i wentylator kopuły, w ścianie wyrzutnia rakiet świetlnych i wnęka apteczki F – pomieszczenie mieszkalne dla załogi H – WC J – pomieszczenie akumulatorów ze strzelnicą zewnętrznej obrony wejścia (4), wyłazem ewakuacyjnym ze strzelnicą (2) i zrzutnią granatów ręcznych w ścianie K – komora przeciwkurzowa M – pomieszczenie dla przechowywania moździerza lub miotacza ognia R – gniazdo reflektora S1 – śluza gazowa przy kopule pancernej S2 – śluza gazowa przy kopule pancernej dla armaty ppanc. T – wnęka dla tłumika spalin silnika Diesla w maszynowni. Oprac. mgr Teresa Kasperkiewicz, 2004 r. www.zabytek.pl

DWA NIEUKOŃCZONE LEKKIE SCHRONY BOJOWE

Lekki schron bojowy dla broni maszynowej na pozycji tyłowej Ośrodka Oporu Jastarnia - początkowy etap budowy. Miał to być standartowy obiekt polskiej fortyfikacji polowej, który przy grubości żelbetowego stropu do 100 cm i ścian zewnętrznych do 120 cm, chronił załogę przed skutkami bezpośredniego trafienia pociskiem artyleryjskim kalibru 155 mm i licznymi trafieniami pocisków do 105 mm w jedno miejsce. Schron miał służyć za stanowisko ogniowe dla jednego ckm, ostrzeliwującego przez jedną strzelnicę w ścianie, ogniem flankującym (bocznym) o sektorze 60 stopni, cele żywe na międzypola do sąsiedniego obiektu nad brzegiem morza. Ckm otwierał ogień do przeciwnika, dopiero gdy przełamał się on przez pozycję główną i usiłował pokonać zabagnioną dolinę, albo próbował otoczyć sąsiedni schron. Brak pełnej możliwości obrony okrężnej obiektu, ograniczonej tylko do ostrzeliwania wejścia, rekompensowała wzajemna sposobność osłony ogniem z owego sąsiedniego schronu, co było podstawowym założeniem taktycznym dla obrony pozycji złożonej z budowli tego typu.

Wzniesiono wyłącznie tylko część murów obwodowych części podziemnej i wylano płytę posadzki.

W schronie zlokalizowanym przy brzegu zatoki wykonano tylko płytę posadzki.