Prywatny zamek bastejowy w Krasiczynie

HISTORIA

Zamek prywatny bastej owy położony na nizinie na prawym brzegu Sanu otoczony niegdyś fosami. Zamek wzniesiony przez rodzinę Krasickich pozostawał w ich posiadaniu do 1689 r. Później drogą kupna lub wiana zmienił właścicieli. Od 1834 r. stanowił własność Sapiehów. Ulegał kilkakrotnie zniszczeniom wojennym w w. XVII, XVIII, i XX. Po II wojnie światowej podjęto metodyczne badania i prace konserwatorskie.

OPIS

Zamek jest zbudowany na planie czworoboku z czterema cylindrycznymi narożnymi basztami. Baszty te, dawne basteje, zachowały w dolnych kondygnacjach relikty pierwotnych urządzeń obronnych. Mają one już od XVII w. nazwy : południowo – zachodnia zwieńczona kopuła nazywa się Boską, po drugiej stronie wieży bramnej jest baszta Papieska zwieńczona attyką, na narożu północno – wschodnim baszta Królewska o charakterystycznej sylwecie, zwieńczona sześcioma wieżyczkami, na południowy – wschodnim baszta Szlachecka z attyką. Pomieszczenia mieszkalne znajdowały się w dwóch budynkach, pierwotnie jednotraktowych, dostawionych do murów i zamykających dziedziniec od strony północnej i wschodniej. Przy pozostałych kurtynach zwieńczonych attykami były krużganki, częściowo odbudowane. Wjazdu do zamku prowadził przez bramę umieszczoną w wieży Zegarowej ustawionej w środku kurtyny zachodniej. Pierwszym etapem budowy warowni było wzniesienie fortalitium, to znaczy umocnienia założonego z ziemnych wałów i fos, zamykającego czworoboczny dziedziniec. W wale północnym znajdował się wjazd przez murowany budynek bramny. Zapewne w pobliżu bramy były drewniane budynki mieszkalne. Fortalitium założone około r. 1550 przez Jakuba Krasickiego było typową warowną siedzibą szlachecką na tych ziemiach. Następnym etapem było wzniesienie murowanego zamku bastejowego przez Stanisława Krasickiego około r. 1580. Wały zostały zastąpione murami z gankami straży i strzelnicami, a na narożach stanęły czterokondygnacyjne cylindryczne basteje zwieńczone stożkowymi dachami. Na poszczególnych kondygnacjach były strzelnice umożliwiające ostrzał wzdłuż murów. Dwukondygnacjowy budynek mieszkalny umieszczono przy kurtynie północnej obok dawnej bramy wjazdowej. W takim kształcie zamek jest dobrym przykładem regularnego założenia warownego z bastejami, rozpowszechnionego w XVI w. na ziemi przemyskiej. Około r. 1598 ówczesny właściciel, Marcin Krasicki, rozpoczął przebudowę zamku. Basteje zostały wtedy podwyższone i otrzymały attyki, zaś baszta Boska zamieniona na kaplicę i zwieńczona kopułą. Górne kondygnacje bastei przerobiono na pomieszczenia mieszkalne. Podwyższone mury kurtynowe otrzymały zwieńczenia attykowe. Na osi pierwotnej bramy stanęła piętrowa loggia, do której z dwóch stron prowadziły schody, a przez nią był dostęp na krużganki otaczające cały dziedziniec. Nastąpiła zmiana miejsca wjazdu do zamku. Pośrodku kurtyny zachodniej stanęła wysoka wieża bramna nazwana później Zegarową, a przed nią wysunięte na przedpole przedbramie z portalem wjazdowym. Rozbudowano skrzydło północne i postawiono nowy budynek mieszkalny wzdłuż kurtyny wschodniej, zwieńczony również attyką. Elewacje zamku ozdobiły dekoracje sgraffitowe. W XVIII w. i w I połowie XIX w. miały miejsce przede wszystkim przebudowy budynków mieszkalnych. Po pożarze 3 maja 1852 r. roboty budowlane ograniczyły się do odbudowy zniszczonych dachów i zmian w zabudowaniach mieszkalnych. W tym samym czasie została przebita nowa brama w skrzydle wschodnim.