Sobień - ruiny zamku rycerskiego

"Początek osadnictwa na wzgórzu zamkowym jest znany z badań archeologiczno – architektonicznych. Prowadzone były przez Tadeusza Żurowskiego w latach 1965 – 1973. Badania ujawniły istnienie w XIII w. grodziska otoczonego palisadą i umocnieniami ziemnymi. Następnie w tym miejscu powstala drewniana budowla otoczona kamiennym murem, z basztą od zachodu. Dopiero potem został wybudowany zamek, którego ruiny zachowały się do dzisiaj. Dokładna data budowy zamku Sobień nie jest znana. Został wzniesiony po roku 1340, po zajęciu i inkorporowaniu do Polski ziemi przemyskiej i sanockiej przez Kazimierza Wielkiego. W roku 1389 król Władysław Jagiełło podarował Kmitom – rodzinie możnowładczej. Rodzina Kmitów dzięki nadaniom królewskim w XIV – XV w. utworzyli jedno z największych latyfundiów w ówczesnej Polsce składające się z trzech tzw. kluczy: dubieckiego, dynowskiego i sobieńskiego.

Rzut zamku, skala 1:300. Oprac. Anna Mazurek, IV 2006.

Plan sytuacyjny, skala 1:1000. Oprac. Barbara Bosak, VI 2005 r.

Klucz sobieński obejmował obszary położone w dolinie górnego Sanu i w poł. XVI w. liczył 58 osad. Po tym nadaniu zamek zostaje powiększony – rozbudowana zostaje baszta zachodnia i wzniesione skrzydło północne i wschodnie. Według kroniki królowej Elżbiety Węgierskiej zamek miał powstać w wieku XIII i posiadać charakter państwowy. Z zachowanych przekazów historycznych wiadomo, że zamek był parokrotnie przyznawany Polsce m.in. przez królową Elżbietę i królową Jadwigę. Wynika z tego to, że przed wydaniem danego aktu zamek znajdował się w posiadaniu Węgrów. Z kroniki Jana Długosza znany jest opis przejazdu przez Felsztyn i Sobień do Sanoka króla Władysława Jagiełły w 1417 r. Od roku 1424 spotyka się liczne wzmianki w aktach grodzkich i ziemskich o „castrum Sobień” jako ośrodku dóbr rodziny Kmitów nad górnym Sanem. W roku 1474 na zamek napadli Węgrzy pod wodzą Macieja Korwina i dokonali zniszczenia. Według źródeł węgierskich zamek został zdobyty poprzez wysadzenie w powietrze baszty, bramy wjazdowej oraz któregoś naroża zamkowego. Po tym napadzie zamek już nigdy nie został odbudowany. Z badań archeologicznych wiadomo, że rodzina Kmitów przygotowała materiał do odbudowy, lecz nigdy do niej nie przystąpili. Zamek jako dobro rodzinne Kmitowie przekazali w wianie Stadnickim, ci z kolei Mnischom, którzy pod koniec XVIII w. oddali go Krasickim. Ok. 1770 r. zamek był miejscem schronienia konfederatów barskich.”

Oprac. Anna Mazurek, IV. 2006 r. https://zabytek.pl/pl/obiekty/manasterzec-ruiny-zamku-sobien 

Foto. Mateusz Szczawiński

Źródło :

• https://zabytek.pl/pl/obiekty/manasterzec-ruiny-zamku-sobien dostęp [27.02.2026]