Zamek w Łańcucie

Bastionowy zamek magnacki położony na wschód od miasta. W drugiej połowie XIV wieku Łańcut był własnością rodziny Toporczyków z Pilczy, którzy założyli tu swoją siedzibę warowną. Na niewielkim wzniesieniu został zbudowany zameczek, zapewne w pierwszej fazie drewniany, potem przebudowany i otoczony fosami. Na przełomie XVI i XVII w. należał do rodziny Stadnickich i odegrał znaczną rolę w warcholskich walkach między magnatami. W roku 1608 został zdobyty przez wojska Łukasza Opalińskiego, zniszczony i zrabowany. W obecnym stanie badań nie można dokładnie określić systemu jego obrony i powiązania z fortyfikacjami miasta. W r. 1626 ziemia łańcucka przeszła w ręce Lubomirskich. W latach 1629 – 41 Stanisław Lubomirski, wojewoda krakowski, wzniósł na wschód od miasta nową warowną siedzibę. Projekt wykonał i kierował budową Maciej Trapola, przy projektowaniu fortyfikacji pracował Krzysztof Mieroszewski. Układ przestrzenny zamku był oparty na pięcioboku z bastionami na narożach, z wielkim domem mieszkalnym w środku umocnień. Bastiony o ostrym kącie czołowym były pełne, na nich wznosiły się kawaliery do ustawienia dział, a na styku ściany czołowej z barkiem znajdowały się małe wieżyczki strażnicze. Ziemne umocnienia były otoczone skarpowymi murami z gankiem straży o wysokim przedpiersiu ze strzelnicami. Rezydencja mieszkalna składała się pierwotnie z czterech budynków jednotraktowych, trzykondygnacjowych, zamykających wewnętrzny dziedziniec. Na narożach miała baszty alkierzowe zbliżone w planie do bastionów, zwieńczone hełmami dopiero w roku 1688. Wjazd do zamku prowadził przez istniejącą do dziś wielką sień przejazdową, której sklepienie wspiera się na jednym słupie. Pierwsze piętro, tzw. piano nobile, miało charakter reprezentacyjny. Od strony zachodniej mieściły się dwie wielkie sale z zachowanymi stropami. Późniejsze przebudowy w nieznacznym stopniu zmieniły pierwotny układ wnętrz. Badania archeologiczne prowadzone w 1967 roku ujawniły mury zniszczonego budynku bramnego, przez który prowadził wjazd do zamku od strony miasta. Zamek w Łańcucie jest przykładem rezydencji obronnej typu palazzo in fortezza.

Foto. Mateusz Szczawiński

Źródło :

• "Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. Str. 188