Ruiny zamku królewskiego w Będzinie

Ruiny zamku królewskiego znajdują się na wysokim wzgórzu, na lewym brzegu Czarnej Przemszy, w północnej części miasta. Zamek został zbudowany w drugiej połowie XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego i łączył się z miejskimi murami obronnymi. Być może powstał na miejscu wcześniejszego grodu, którego pozostałości można dopatrzeć się w wale zamykającym teren przedzamcza od północy. Zespół zamkowy składał się z pierwotnego zamku właściwego oraz rozległego przedzamcza, którego elementy murowane w postaci fundamentów bramy oraz murów zostały odsłonięte podczas badań archeologicznych prowadzonych przez Włodzimierza Błaszczyka w latach 1954-58. Zamek właściwy zbudowany z miejscowego kamienia na planie nieregularnym, otoczony był podwójnym murem obwodowym. Wewnątrz dziedzińca, w narożu północno-zachodnim, stanęła cylindryczna wieża-donżon zbudowana z kamienia, o ostrołukowym otworem wejściowym położonym nad poziomem dzisiejszego dziedzińca, nad odsadzką (tak jak w Czchowie i w Iłży). Od strony południowo-zachodniej wznisiono piętrowy budynek mieszkalny, pod którym być może znajdowało się dojście do zamku. Nie ustalono, jaki był system obrony wejścia. Zachowały się ślady ganku obiegającego wyższe mury wewnętrzne od strony północno-zachodniej, być może powiązanego kiedyś z gankiem otaczającym wieżę-donżon na wysokości odsadzki. Mury zewnętrzne, niższe, podparte były skarpami i otoczone suchą fosą. Według lustracji z 1564 roku zamek był częściowo opustoszały i stawał się ruiną. Po pożarze w 1616 roku odbudowano go staraniem Andrzeja Dębińskiego. Częściowo zniszczony przez wojska szwedzkie w roku 1655 został ponownie odbudowany. W XVIII w. popadł w ruinę i dopiero z inicjatywy Banku Polskiego w 1834 roku został odbudowany według projektu Franciszka Marii Lanciego. Wieżę wówczas obniżono i dodano istniejące do dziś blankowanie. Budynek mieszkalny uległ gruntownej przebudowie z przeznaczeniem na szkołę górniczą. Wprowadzono nowe otwory okienne w obramieniach ceglanych. Od strony południowo-wschodniej zbudowano dwukondygnacyjne arkady ostrołukowe przerzucone nad istniejącym zagłębieniem po fosie. Przebudowa zamku przez Lanciego jest przykładem tendencji konserwatorskich I połowy XIX w. 

Foto. Mateusz Szczawiński

Źródło :

• "Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. Str. 88