"Nowy Zamek" w Żywcu

„ Od 1678 r. Żywiecczyzna należała do rodu Wielopolskich. Majątki te z czasem uległy podziałom między kolejnych spadkobierców. Część Żywiecczyzny z Żywcem i zespołem zamkowo – parkowym, jeden ze spadkobierców, Adam Wielopolski w 1838 r. sprzedał arcyksięciu Ludwikowi Habsburgowi. Karol Ludwig Habsburg polecił sporządzić inwentaryzację rysunkową założenia. Według inwentaryzacji od północy, wschodu i południa otaczał zamek ciąg parterowych oficyn wzniesionych w 1780 r. Skrzydło północne i część skrzydła wschodniego tych oficyn, zachowały się do dzisiaj. Budynki były w złym stanie z wyjątkiem tzw. pałacu Andrzeja Wielopolskiego. Karol Ludwig zamieszkiwał w tej części budowli sporadycznie. W 1847 r. właścicielem zespołu został arcyksiążę Albrecht, który na terenie Żywiecczyzny prowadził ożywioną działalność gospodarczą. W 1882 r. arcyksiążę przystąpił do przebudowy zamku, chcąc uczynić z niego okazałą rezydencję magnacką. Projekty przebudowy opracował najprawdopodobniej jego architekt Karol Pietschka. W latach 1883 – 85 Pietschka dobudował piętro na oficynami. W 1895 r. objął zamek arcyksiążę Karol Stefan, który zamieszkał tu na stałe. Doprowadził do stworzenia nowego, piętrowego skrzydła północnego, które powstało z przebudowania i nadbudowania oficyn. Tzw. „Nowy Trakt” prawdopodobnie zaprojektował następca Pietschki, architekt Emil Irius. Szkrzydło, którego budowę ukończono w 1899 r. jak na owe czasy było bardzo nowocześnie urządzone, posiadało między innymi łazienki i ogrzewanie parowe. Około 1898 r. ukończono budowę krótkiego skrzydła „C” tzw. pawilonu rozrywkowego, dostawionego od wschodu do skrzydła „A”, a połączonego z nim węższą przewiązką. W pierwszych latach XX w. do współpracy przy przebudowie zamku zaprosił Karol Stefan wybitnych architektów krakowskich Tadeusza Stryjeńskiego i Franciszka Mączyńskiego. Stryjeński do skrzydła „A”od zachodu dobudował segment jednoosiowy „D”, zaprojektował budynek kuchni „E” oraz zaprojektował kilka elementów wnętrza i wyposażenia. Mączyński zaprojektował kaplicę zamkową „T” na wzór kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu. Wszystkie przebudowy i rozbudowy wykonane zostały pomiędzy 1906 a 1908 rokiem. Stryjeński i Mączyński zaprojektowali także skrzydło, które miało połączyć „stary zamek” z nowym, ale projekty ten nie zostały zrealizowane. W 1911 r. do prac w zespole zamkowym włączył się wybitny wiedeński architekt Leopold Simony. Simony dobudował ryzalit do srzydła „B” od zachodu, zaprojektował nową elewację zachodnią, przebudował skrzydło i zaprojektował nową bibliotekę na piętrze ryzalitu. W latach 1933 – 40 właścicielami zamku byli Alicja i Karol Olbracht Habsburgowie. W 1933-35 przeprowadzono kolejną modernizację i renowację wnętrz. W pracach projektowych brał udział bielski architekt Karol Korn. Wprowadzono m.in. nowe posadzki z płyt marmurowych białych i czarnych, wybudowano nowe stropy nad klatkami schodowymi i łazienki. W 1940 r. kaplicę zamkową rozebrali Niemcy. W 1945 r. wyposażenie zamku w znacznej części zostało rozkradzione przez wycofujące się wojska niemieckie. 06.10.1946 roku zespół zamkowy przejęło w użytkowanie Ministerstwo Leśnictwa.”

mgr Tadeusz Śledzikowski, X 1988 https://zabytek.pl/pl/obiekty/zywiec-palac-tzw-nowy-zamek