Fort nr 2 "Kościuszko"

Fort powstał w pierwszej fazie powstawania krakowskiej twierdzy był najsilniejszym dziełem obronnym. W roku 1854 dysponował 60 armatami i haubicami oraz 6 moździerzami, a załoga liczyła 732 żołnierzy i oficerów. W latach 1854 - 1857 obwód wkoło fortu zagęszczono licznymi szańcami FS (w pobliżu znajdują się szańce piechoty FS-2, FS-21½, FS - 3). W latach 1907 - 10, dobudowano zespół ostrogów bramnych, włączając fort do nowego rdzenia twierdzy. W okresie fortyfikowania wzgórza Austriacy poszerzyli drogę na Kopiec i obsadzili ją kasztanami, które o każdej porze roku są prawdziwą ozdobą Sikornika. Fort 2 "Kościuszko" powstał w latach 1850 - 56 na wzgórzu Sikornik jako wysunięty daleko w przedpole, punkt oporu broniący od zachodu dostępu do rdzenia twierdzy. Jest jedynym z najstarszych zachowanych fortów cytadelowych Twierdzy Kraków, przystosowany do nietypowej obrony oraz nietypowy dla austriackiej szkoły fortyfikacyjnej, również z tego powodu że zachowano na nim kopiec Kościuszki jako centralny element zespołu. W czasie ataku na twierdzę w dniach 5 - 6 grudnia 1914 roku baterie moździerzy fortecznych wzieły aktywny udział w ostrzale oddziałów rosyjskich skoncentrowanych na pozycjach pod Bieżanowem. W okresie międzywojennym fort pozostawał w rękach wojskowych. We wrześniu 1939 roku stacjonował tutaj 131 dywizjon artylerii przeciwlotniczej, który bronił przestrzeni powietrznej nad Krakowem. W latach 1940 - 41 Niemcy przemianowali go na Fort Liste, utrzymując koszarowy charakter obiektu. Pod koniec wojny, niemcy umieścili na forcie internowanych żołnierzy włoskich. W styczniu 1945 roku Niemcy umieścili na obiekcie stanowisko dowodzenia wraz z centralą telefoniczną. Wycofujący się, wysadzili w powietrze kaponiery zachodniego fortu. Po ucieczce niemieckiego dowództwa, przejął je dowódca sowieckiej 59 Armii gen. Iwan Korownikow i stąd kierował walkami o miasto. W latach 1945 - 1956 wyburzono bastion południowo - zachodni, większość pomieszczeń kubaturowych bastionów II i III, kaponiery, nadszańce, oraz znacznie zdewastowano cały obiekt.

Plan fortu wg.stanu z ok. 1911 roku. (wg.J.Bogdanowskiego)

1. BRAMA GŁÓWNA FORTU - zachowała się wschodnia ściana sieni bramnej i glif otworu bramy
2. BASTION I - został rozebrany po 1945 roku
3. KURTYNA I / II - znacznie zniszczona.
4. BASTION II - Zniesiona krata wału. Zachowane części murów czół i barków oraz nieznacznie zniekształcona, zarośnięta platforma bastionu.
5. KURTYNA II / III - Zachowana w dużym procencie.
6. BASTION III - Zachowany z wyjątkiem korony murów.
7. KURTYNA III / IV - Adaptowana, zachowana w całości. Od strony zachodniej garaże.
8. BASTION IV - Zachowany w całości.
9. KAPONIERA WEWNĘTRZNA PÓŁNOCNA - Zachowana, powiększony otwór bramy.
10. KOSZARY - Zachowane w całości.
11. KAPONIERA POŁUDNIOWO - WSCHODNIA - Znacznie zniszczona.
12. BASTION V - Zachowana, prace adaptacyjne z lat siedemdziesiątych przerwano, po nich nastąpiła wtórna dewastacja. Zabezpieczony staraniem UM w 1991 roku.
13. KURTYNA V - I - Zachowana.

Źródło :

• "Twierdza Kraków. Znana i nieznana". Część III - Henryk Łukasik, Andrzej Turowicz. Kraków 2002 [str.73]