Ruiny zamku w Krupem

HISTORIA

Ruiny zamku bastejowego na południowo – zachodnim krańcu doliny niewielkiego dopływu rzeki Wieprz. Zamek zbudował w końcu XVI w. Paweł Orzechowski, podkomorzy chełmski, zapewne w miejscu dawnej siedziby rodziny Krupskich. Rozbudowany na początku XVII w. niszczony podczas wojen w połowie XVII w., a następnie odbudowywany. Do rodziny Orzechowskich należał do roku 1644, potem przechodził w ręce różnych właścicieli. W 2 połowie XVIII w. był ruiną, którą dalej niszczyły wojny w latach 1915 i 1944.

OPIS

Zespół warowny składa się z dwóch elementów przestrzennych: zamku właściwego i przedzamcza, zamkniętych wspólną linią murów z czterema bastejami na narożach, otoczonych fosami, a od północnego zachodu stawami i rozlewiskami rzeczki. Zamek właściwy, być może wzniesiony na miejscu starszego założenia obronnego, jest oddzielony od przedzamcza zachowaną fosą. Zbudowany z kamienia i cegły, na planie czworoboku, składał się z dwóch skrzydeł mieszkalnych ustawionych pod kątem prostym, tworząc tym samym prostokątny dziedziniec z wjazdem od strony północno – wschodniej. Na narożu stanęła pięcioboczna basteja związana z całym zespołem warownym, mieszcząc izby mieszkalne. Zamek właściwy został zapewne wzniesiony w 2 połowie XVI w., przebudowany w latach 1604 – 08 i wtedy prawdopodobnie zwieńczony attyką.

Oprac. mgr Zbigniew Pastuszak, 12.1990 r.

Na pozostałych narożach wieloboku przedzamcza, założonego zapewne w latach 1604 – 08, były basteje zbliżone do zarysu bastionowego, zbudowane z kamienia i oblicowane cegłą. Na przykładzie częściowo zachowanej bastei północnej ze śladami otworów prowadzących na ganek i śladami strzelnic można przypuszczać, że były trzykondygnacyjne. Zarówno basteja, jak i mury kurtynowe mają skośne oskarpowanie. Wjazd na przedzamcze znajdował się w kurtynie północno – wschodniej, ale nie był umieszczony na osi założenia. Zamek właściwy był siedzibą właściciela, natomiast na przedzamczu istniały w I połowie XVII w. zabudowania mieszkalne „dla sług i różnych rzemieślników”, jako podaje ówczesny opis zamku, oraz stajnie i gumno. Tak więc przedzamcze spełniało funkcję ufortyfikowanego folwarku. W r. 1665 zabudowania gospodarcze na przedzamczu spaliły się, a na ich miejscu poddani Krupskich wznieśli prowizoryczne budy „dla ochrony od żołnierzów”. Tym samym przedzamcze pełniło nową funkcję refugium dla mieszkańców okolicznych wsi. Zespół warowny w Krupem jest dobrym przykładem pańskiej siedziby ufortyfikowanej systemem bastejowym, związanej z przedzamczem.