Zespół pałacowo - obronny w Czemiernikach

„Miasto Czemierniki lokował w 1509 r. Mikołaj Firlej z Dąbrowicy. XVI – poł. XVII własność Firlejów. W 1680 r. dobra czemiernickie wykupił Stanisław Szczuka dla Jana III Sobieskiego. Po 1712 r. dobra nabył Stefan Humięcki. Pozostały we władaniu tej rodziny do niemal końca XVIII w. Na przełomie XVIII/XIX w. należały do Małachowskich a następnie do Steckich i Radziwiłłów. W 1850 roku dobra były własnością Wincentego Krasińskiego. Majątkiem zarządzał Józef Kotarbiński. Od końca XIX w. należały do Edwarda Raczyńskiego i pozostały w rękach rodziny do wybuchu wojny w 1939 r. W okresie okupacji pałac zaanektowali Niemcy. W 1944 r. w wyniku reformy rolnej majątek znacjonalizowano. Pałac użytkowany jako Państwowy Dom Dziecka. Następnie do 2000 – 2002 poszczególne elementy zespołu użytkowane były przez : Specjalny Ośrodek Szkolno – Wychowawczy, Państwowe Gospodarstwo Rolne – Międzyrzec Podlaski, Państwowe Gospodarstwo Rolne Siemień, Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa, Urząd Miasta i Gminy Czemierniki. Brama i oficyna użytkowane jako mieszkania. Stawy użytkowane przez koło wędkarskie. Następnie zespół zwrócony spadkobiercom rodziny Raczyńskich. Od 2004 r. własność prywatna – Fundacji „Fortalicja Czemierniki” z siedzibą w Warszawie, obecnie firmy BioEnergia Jabłońscy Sp.j. Ufortyfikowaną rezydencje magnacką biskupa płockiego Henryka Firleja w Czemiernikach wzniesiono na początku XVII (1615 – 1624, pałac do 1622) jako zespół rezydencjonalno – obronny w duchu późnorenesansowego manieryzmu, być może w miejscu wcześniejszego ufortyfikowanego dworu Firlejów. Zniszczoną rezydencję przebudowano z inicjatywy Humięckich w poł. XVIII (po 1736) w duchu „barokizującej” stylizacji – palazzo in forte zza. W połowie XIX (1852, zachowana tablica inskrypcyjna na fasadzie) restauracja całego założenia dokonana przez Krasińskich w duchu romantycznym. Późniejsze przebudowy dawnych oficyn, 2009, 2010 – nadal (zapoczątkowany remont pałacu i bramy, wstępne prace rewaloryzacyjne założenia).”

Urszula Fidecka, wrzesień 2014 r.  https://zabytek.pl/pl/obiekty/czemierniki-zespol-palacowo-obronny 

Foto. Mateusz Szczawiński

Źródło :

•   https://zabytek.pl/pl/obiekty/czemierniki-zespol-palacowo-obronny dostęp [16.02.2026]