Ruiny zamku w Janowcu

Renesansowy zamek bastejowy położony na wysokiej skarpie lewego brzegu Wisły, od północy i północnego – wschodu oddzielony od płaskowyżu fosą, od strony północno – zachodniej naturalnym wąwozem. Janowiec należał w latach 1508 – 93 do zamożnej rodziny Firlejów, którzy wznieśli ten zamek zapewne w miejscu dawniejszych umocnień otaczających siedzibę ówczesnych właścicieli. Następnie należał do Tarłów, a od r. 1654 do 1780 do Lubomirskich. Zamek został wzniesiony z kamienia i cegły na planie nieregularnego wieloboku rozciągniętego wzdłuż skarpy wiślanej. W latach 1526 – 37 Piotr Firlej i jego syn zbudowali pierwszy zamek przy wschodnim dziedzińcu dzisiejszego zespołu zamkowego. Z tego okresu budowy częściowo są zachowane: budynek bramny i stojąca obok basteja z wyraźnymi śladami strzelnic oraz wieża ze skarpami, być może zawierająca wcześniejsze założenie obronne. Wieża ta znajdowała się w południowo – zachodnim narożu ówczesnego zamku, następnie stanowiła południowy ryzalit zamku rozbudowanego. W 2 połowie XVI w. został wzniesiony budynek mieszkalny zamykający dziedziniec od wschodu i drugi budynek od południa pomiędzy wspomnianym ryzalitem południowym a zabudowaniami przy bramie. Zapewne z tego okresu pochodzą strzelnice w budynku bramnym. W końcu XVI w. stanęła w na narożu północno – wschodnim wielka basteja na planie zbliżonym do półkola, ze strzelnicami, stanowiąca ważny element obronny zamku od strony zagrożenia. Na przełomie w. XVI i XVII zostało wzniesione południowe skrzydło zamku z narożną cylindryczną wieżą południowo – zachodnią, ustawione na zachód od południowego ryzalitu. Tym samym powstał drugi dziedziniec, zachodni, który na początku XVII w. otrzymał od strony północnej mur obronny ze strzelnicami. Zapewne w tym czasie skrzydło południowe zwieńczono attyką, która tak wyraźnie jest zaznaczona na sztychu Dahlberga z połowy XVII w. Po wojnach szwedzkich dodano od północy drugi ryzalit mieszczący wielką dwukondygnacyjną salę, a do skrzydła południowego w pierwszym dziedzińcu dobudowano krużganek. W r. 1676 pomiędzy dwoma dziedzińcami została wzniesiona kaplica zamkowa. Niewątpliwie janowiecki zamek był wówczas jedną z najwspanialszych rezydencji magnackich, ale jednocześnie miał przestarzały system obronny. W latach 1727 – 61 zmieniono elewację południową przez przekształcenie attyki i wprowadzenie dekoracji rokokowych. Zamek zaczął popadać w ruinę na przełomie w. XVIII i XIX, w wojnach 1809 – 13 został zdewastowany przez wojska austriackie i rosyjskie. Największe zniszczenie spowodowały obie wojny światowe. Zamek w Janowcu jest przykładem założenia, które kształtowało się poprzez liczne przebudowy pierwotnego zamku z I połowy XVI w. Charakterystyczne jest wprowadzanie przede wszystkim umocnień związanych z pełnym przystosowaniem zamku do bronie palne. Zarówno wzniesione w XVI w., basteje, jak system strzelnic, mur północny zachodniego dziedzińca z XVII w. i ustawienie przed narożem południowo –wschodnim wieżyczki strzegącej dojazdu do warowni od strony miasta po stoku skarpy, wskazują na przyjęcie bastejowego systemu obrony. Zamek, siedziba możnowładczych rodzin, był przede wszystkim dostosowany do lokalnej obrony.