Niemieckie obozy na terenie okupowanej Polski
"Hitlerowskie Niemcy założyły 24 obozy koncentracyjne, z setkami podobozów i oddziałów roboczych. Utworzyły dziesiątki obozów przesiedleńczych i tysiące obozów pracy. Obozy stanowiły podstawowy instrument terroru i eksterminacji.
Ujęte osoby osadzano w obozach na podstawie decyzji administracyjnych wydawanych przez organa władzy: policję bezpieczeństwa, urzędy przesiedleńcze i urzędy pracy. Wyjątek stanowiły obozy karne, do których kierowano na podstawie wyroków sądowych. Te same władze, które kierowały do obozów, także w obozach dysponowały osadzonymi ludźmi.
Status osób osadzonych w obozach zależał od typu obozu, a ten był uzależniony od władzy, której dany obóz podlegał. W okupowanej Polsce Niemcy utworzyli ponad 6 tys. obozów dla ludności cywilnej, o różnym charakterze. Stworzono setki obozów podlegających policji bezpieczeństwa oraz tysiące obozów podległych cywilnym organom władzy.
Pierwszymi obozami, które zostały utworzone na ziemiach polskich przez okupanta, były to obozy przejściowe, w których gromadzono ludzi wyrwanych z dotychczasowych miejsc zamieszkania i dokonywano ich selekcji, a następnie przekazywano zgodnie z celem władzy. Istniały dwa typy obozów: przejściowe obozy policji bezpieczeństwa oraz przejściowe obozy przesiedleńcze. Oba typy obozów powstały już jesienią 1939 r., głównie na ziemiach zachodnich i północnych Polski włączonych do III Rzeszy.
OBOZY KONCENTRACYJNE (Konzentrationslager)
Skupiające w latach wojny wiele milionów więźniów wszystkich okupowanych narodów Europy – tworzono na terenie III Rzeszy od 1933 r. Podstawą ich organizowania było „wyjątkowe rozporządzenie o ochronie narodu i państwa” z 28 lutego 1933 r., upoważniające policję bezpieczeństwa do zwalczania wszelkimi środkami „wrogów III Rzeszy”.
Zasady funkcjonowania obozów koncentracyjnych różniły je od innych obozów tworzonych przez policję bezpieczeństwa. Obozy podlegały Głównemu Urzędowi Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA), Głównemu Urzędowi Gospodarki i Administracji SS (WVHASS) oraz Inspektorowi Obozów Koncentracyjnych. W obozach koncentracyjnych, utworzonych na okupowanych ziemiach polskich, do 1942 r. przeważali więźniowie polityczni narodowości polskiej. W stosunku do tych więźniów działały tzw. sądy doraźne, które przyjeżdżały do obozów raz w miesiącu. Na podstawie podjętych przez nich decyzji, w obozach dokonywano egzekucji więźniów pod tzw. ścianą śmierci. Poza zagładą bezpośrednią, więźniów wyniszczano, zmuszając ich do wykonywania niewolniczej pracy przy głodowych racjach żywnościowych, do wielogodzinnego stania na apelach na mrozie …
Podczas wojny i okupacji władze III Rzeszy rozszerzały zadania obozów koncentracyjnych. Poza rolą ośrodków przymusowej izolacji, podjęto tam eksperymenty pseudomedyczne. W KL Auschwitz prowadzono doświadczenia pseudomedyczne na dzieciach oraz w zakresie sterylizacji, ropowicy i duru plamistego. W obozach koncentracyjnych realizowano także program zagłady. Ludzie skierowani do obozów koncentracyjnych na zagładę stanowili inną kategorię więźniów. Nie byli deportowani do obozów jako Schutzhaftlinge, lecz w ramach Sonderbehandlung (specjalnego traktowania). Obie kategorie więźniów były ściśle od siebie izolowane. Pierwszą grupę skierowaną w celu zagłady do obozu koncentracyjnego stanowili jeńcy sowieccy, których przywieziono z Łambinowic w końcu 1941 r. Zostali zamorzeni głodem w KL Auschwitz. Po pół roku z 10 tys. osadzonych jeńców pozostało kilkuset. To wśród nich szerzyło się ludożerstwo. Zabijali się nawzajem, żeby wyrwać kawałek chleba. Później, w celu zagłady, zwożono do KL Auschwitz Romów z całej Europy. Nie stosowano wobec nich selekcji, tylko wydzielono dla nich część obozu – tzw. obóz rodzinny – i tam umieszczono całe rodziny. Romowie zostali zamordowani gazem.
Od 1942 r., kiedy przystąpiono do realizacji programu Endlosung der Judenfrage (ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej), do obozów koncentracyjnych, utworzonych pod czas okupacji na ziemiach polskich, zaczęto zwozić masowo, także z całej Europy, ludność żydowską. Zastosowano wobec niej cyklon B i gazy spalinowe. Zdarzało się, że w ciągu doby zagazowano i spalono 9 tys. osób. W lutym 1943 r. Himmler wydał rozkaz o tworzeniu obozów koncentracyjnych w gettach wtórnych lub szczątkowych. Rozkaz ten stał się podstawą do utworzenia obozu koncentracyjnego w Warszawie – KL Warschau, a w styczniu 1944 r. – w Płaszowie pod Krakowem. Program zagłady realizowano także w ośrodkach natychmiastowej zagłady, które Niemcy określali zgodnie z jednostką realizującą ten cel, np. SS – Sonderkommando Schultze na ośrodek masowej zagłady w Chełmie. Określenie „obóz zagłady” pojawiło się dopiero w wyroku Międzynarodowego Trybunału w Norymberdze.
