Wieża Quistorpa
„Wieża w Lesie Arkońskim (przed 1945 r. Eckerberger Wald) wzniesiona została w latach 1900-1904 na zlecenie i ze środków Martina Quistorpa na terenach majątku Eckerberg przekazanych później miastu jako park leśny. Upamiętnić miała postać ojca fundatora – zmarłego właśnie radcy handlowego Johannesa Quistorpa. Ten kupiec i potentat przemysłowy, właściciel m.in. cementowni, był współzałożycielem Towarzystwa Budowlanego Westend w Szczecinie odegrał decydującą rolę w parcelacji i zabudowie willowej dzielnicy „Westend” oraz w urządzeniu obecnych Jasnych Błoni (wówczas znanych jako Quistorp-aue) ciągnących się na przedłużeniu głównej arterii XIX – wiecznego Szczecina aż do Lasu Arkońskiego. Projekt wieży (datowany na 01.06.1900 r.) sporządził znany architekt, królewski radca budowlany Franz Schwechten z Berlina, 10 lipca 1900 r. Martin Quistorp przesłał władzom budowlanym do zatwierdzenia dokumentację projektową wieży. Pozwolenie na budowę uzyskał 16 lipca 1900 r. Odbioru wieży w stanie surowym dokonano 17 lutego 1902 r., odbioru końcowego – dopiero 23 marca 1904 r. Budowla o imponującej wysokości 45 m (do wierzchołka masztu ok. 52 m) wzniesiona została w formach neogotyckich, z elementami neoromanizmu. Na stosunkowo szerokiej podstawie, otwartej arkadowym gankiem na zewnątrz ustawiono trzon wieży w dolnej części sześcioboczny, w górnej – cylindryczny (tj. składający się z dwóch ustawionych jeden na drugim cylindrów – szerszego i wyższego dolnego oraz znacznie mniejszego – górnego). Główna cylindryczna część trzonu zwieńczona została nadwieszonym na wspornikach arkadowym gankiem i krenelażem, górny cylinder –jedynie krenelażem. O ile kamienna podstawa budowli ukształtowana została w formach inspirowanych romanizmem (kolumienki arkad, sklepienie ganku), to ceglany trzon wieży – ze swym ceramicznym, częściowo glazurowanym detalem nawiązywać miał do późnogotyckiej architektury północnoeuropejskiej. Narożne filary zwieńczone były dwiema kamiennymi rzeźbami alegorycznymi przedstawiającymi siedzące postacie. W dolnej części wieży mieściła się kawiarnia. Było tu też popiersie Johannesa Quistorpa oraz plastyczna mapa okolicznych terenów parkowych. Pomieszczenia u podstaw budowli położone były na dwóch poziomach – dolnym, otoczonym arkadowym gankiem i górnym, gdzie znajdowało się pomieszczenie dostępne z tarasu nad dolną kondygnacją. Z poziomu tarasu zaczynały się kręte schody w dwóch cylindrycznych wieżyczkach, prowadzące do klatki schodowej wewnątrz trzonu – w dolnej części dwubiegowej, w górnej – krętej. Rozległy krajobraz podziwiać można było z kilku poziomów – z ganku nad drugą kondygnacją, balkonu w połowie wysokości trzonu, ganku wieńczącego główną cylindryczną część trzonu i – wreszcie – z tarasu na szczycie wieży. W początkach XX w. widoku nie zasłaniały – znacznie niższe niż obecnie – drzewa.
Widok na wieżę od strony południowej wg. fotografii archiwalnej z lat 20 - tych XX w. Reprod. Pracownia Fotograficzna PKZ Szczecin. Źródło - www.zabytek.pl - Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa nr 10053
7 kwietnia 1914 r. o godz. 16.30 w wierzchołek wieży uderzył piorun. Zniszczona została szklana kopuła na szczycie oraz górny balkon (tzn. zapewne krenelaż górnego tarasu) na długości 4 m. Cegły ze zniszczonych części rozsypały się po lesie w promieniu ok. 300 m (!). Uszkodzenie to stwarzało niebezpieczeństwo dla ludzi, więc użytkujący wieżę zarząd posiadłości Quistorpa (Quistorpsche Verwaltung) zamknął obiekt dla zwiedzających. Jeszcze w lipcu 1914 r. przystąpiono do remontu budowli. Ustawiono przy niej rusztowania, a na szczycie zamontowano piorunochron firmy „Teske” ze Skolwina. Pracami kierował architekt Ernst Krause ze Szczecina, a roboty murarskie wykonał szczecinski majster August Weiland. W latach 1925 – 1930 uporządkowano teren Lasu Arkońskiego przekształcając go w park leśny. Nieopodal wieży prowadziły spacerowe aleje, istniał też tor saneczkowy. W 1942 r. na wieży zainstalowano urządzenia radarowe i odkomenderowano tu jednostkę obrony przeciwlotniczej. W 1944 r. w wyniku jednego z alianckich nalotów bombowych budowla uległa niemal całkowitemu zniszczeniu – ocalały tylko dwie dolne kondygnacje. W okresie powojennym uprzątnięto gruzy i pozostawiono obiekt w staniu ruiny. "
Oprac. mgr Maciej Słomiński, listopad 2000 r. Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa nr 10053
