Zamek w Bierutowie

„Geneza Bierutowa i zamku sięga czasów wczesnego średniowiecza i choć miasto wielokrotnie zmieniało swoich właścicieli, zawsze powracało pod panowanie książąt oleśnickich, utrzymując tym samym status książęcego miasta rezydencyjnego. Mimo, że lokacja miasta na prawie frankońskim odbyła się w roku 1266, pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z 1323 r. W tym okresie Bierutów włączono do księstwa oleśnickiego i ks. Konrad I (1320-1366) wznosi wschodnie skrzydło zamku z przyległa wieżą i ustanawia siedzibę zarządców książęcych; w 1391 r. funkcję tę pełnił Otto von Ketlitz, w 1420 Nikolaus von Kofchlig i w 1485 Georg von Rohr. W XVI w. miasto jest mocno zaniedbywane przez książąt oleśnickich, w latach 1529-34 należy do Wrocławia, w latach 1534-48 stanowi siedzibę Henryka II Podiebrada, którego pobyt upamiętnia wprowadzenie protestantyzmu (1538), założenie szkoły oraz rozbudowa zamku, który zostaje powiększony przez wzniesienie drugiej kondygnacji i dobudowanie skrzydła. Od 1574 r. jako zastaw przechodzi w ręce Henryka von Schindel i w jego posiadaniu pozostaje do 1604 r. Liczne kataklizmy, które nawiedziły miasto w XVII w. – pożary (1603 i 1659), najazdy wojsk w czasie wojny 30 – letniej, doprowadziły do zniszczeń, które nie oszczędziły zamku. Dzieło odbudowy podejmuje, rezydujący w zamku od 1617 r., ks. Henryk Wacław Podiebrad. W tym okresie podwyższono wieżę (1622), odnowiono skrzydło wschodnie, które wraz z południowym obudowano gankami filarowo-arkadowymi, od strony dziedzińca; wzniesiono pomieszczenia gospodarcze (stajnia, wozownia, rzeźnia, browar i łaźnia). Gruntowna przebudowa (1680) przypada na mecenat ks. Krystiana Ulryka Wirtemberskiego (1672-97) – obydwa skrzydła wraz z arkadową galerią podwyższono o trzecie piętro, założono płaskie dachy, odnowiono wnętrza, wzniesiono od zachodu główną bramę wjazdową, założono ogrody (od zach. i pd.). Przebudowa ta przyniosła największe zmiany przekształcając pierwotny, o charakterze obronnym, zamek w barokową rezydencję połączoną z założeniem ogrodowym. Z tego czasu zachowały się dwa portale: barokowy w głównym wejściu z herbem ks. wirtembersko-oleśnickich i trójprzelotowa brama wjazdowa w murze zamkowym od strony zachodniej. W latach 1704 – 44 zamek, stanowiący siedzibę pary książęcej – Karola wirtemberskiego i Wilhelminy Luizy, stopniowo popada w ruinę. W drugiej połowie XVIII w. mieści mieszkania dla pracowników książęcego nadleśnictwa. Echem wojny prusko – francuskiej, która objęła Śląsk, jest zorganizowanie na zamku lazaretu dla wojsk napoleońskich (1808). W latach 1829 i 1852 zawaleniu ulegają ganki arkadowe, które zastąpiono drewnianymi. Wraz ze śmiercią ks. Wilhelma w 1884 r. wygasa linia książąt brunświcko-oleśnickich i jednocześnie następuje likwidacja księstwa oleśnickiego. Zamek zostaje przekazany koronie pruskiej w ręce następcy tronu Fryderyka Wilhelma (1884-88) jako lenno książąt Rzeszy Niemieckiej. Na lata 1886-87 przypada ostatnia przebudowa, która ostatecznie zatarła cechy barokowego stylu budowli; rozebrano skrzydło wschodnie z wyjątkiem wieży, przebudowano gruntownie skrzydło południowe – zlikwidowano górną kondygnację, wnętrza przebudowano. Po 1945 r. zamek przejęło państwo polskie, w latach 1945-82 użytkowany przez Nadleśnictwo Bierutów, które zaadaptowało wnętrza do potrzeb mieszkalnych. Obecnym użytkownikiem jest Rejon Budynków Komunalnych.”

Marzenna Halicka, VII 1998 https://zabytek.pl/pl/obiekty/bierutow-zamek-ob-dom