Afrika Korps 

"Mianem Afrika Korps określa się tradycyjnie wszystkie jednostki niemieckie walczące w Afryce. Sława, jaką okrył się w kampanii libijskiej niemiecki korpus specjalny, uczyniła z niego symbol walk w warunkach pustynnych.

Afrika Korps został utworzony na początku lutego 1941 r. dla wsparcia oddziałów włoskich broniących Trypolitanii przed Brytyjską Western Desert Force gen. O’Connora. Włoska ofensywa poprowadzona przeciwko Egiptowi we wrześniu 1940 r. przez marszałka Rodolfo Grazianiego zakończyła się całkowitą klęską. Niemcy musieli wspomóc nieudolnego sojusznika. 

11 stycznia 1941 r. Oberkomando der Wehrmacht wydało pierwsze rozkazy dotyczące wysłania niemieckich oddziałów do Libii. Jednak rozkaz do operacji „Sonnenblume”, bo takim kryptonimem obdarzono akcję interwencyjne w Afryce, wydany został dopiero 6 lutego 1941 r. Tymczasem na froncie afrykańskim 7 lutego 1941 r. siły brytyjskie doszły do Al Agaylah oraz zdobyły Cyrenajkę. To zwycięstwo zaważyło na decyzji Hitlera.

Zdecydował on o przyspieszeniu lądowania wojsk niemieckich na brzegach Afryki, aby zarazem utrzymać obecność państw Osi w Afryce i ochraniać południe Europy. Jego decyzja zbiegła się z przygotowaniami Wehrmachtu do ataku na Jugosławię, Grecję i Związek Radziecki. 14 lutego 1941 r. w Trypolisie wylądowały pierwsze oddziały niemieckiej 5 Lekkiej Dywizji, która 1 października 1941 r. przekształci się w 21. Dywizję Pancerną. Na przełomie kwietnia i maja dołączy do nich 15. Dywizja Pancerna. Zaś 18 lutego 1941 r. niemieckie oddziały mające uczestniczyć w ekspedycji do Afryki otrzymają nazwę Deutsches Afrika Korps.

Tradycyjnie mianem Afrika Korps określa się wszystkie jednostki niemieckie walczące w Afryce. Nie jest to określenie właściwe, gdyż do wiosny 1942 r. korpus kilkakrotnie zmieniał swą kompozycję. Jedynie dwie jednostki : 15. i 21. Dywizja Pancerna wchodziły w jego skład w styczniu 1942 r. zmieni nazwę na Panezerarmee – Afrika. Pod rozkazami gen. Rommla skupiła ona wszystkie walczące w Afryce oddziały niemieckie, a także – do wiosny 1942 r. – korpusy włoskie (od jednego do trzech w różnych fazach działań).

EKWIPUNEK PUSTYNNY

Oddziały niemieckie wysłane do Afryki umundurowane zostały w specjalnie zaprojektowane mundury tropikalne koloru oliwkowego, które w słońcu afrykańskim zmieniały kolor na piaskowe khaki. Oprócz mundurów tropikalnych niektóre oddziały nosiły przepisowe umundurowanie koloru feldgrau. Wobec trudności z zaopatrzeniem wykorzystywano również zdobyczne mundury brytyjskie. Największe zróżnicowanie istniało w nakryciach głowy. Zachowano stalowe hełmy pomalowane albo na kolor pustynny, albo maskowane w inny sposób. Do wyposażenia dodawano miękką polową czapkę z długim daszkiem, która stała się symbolem Afrika Korps.

SPECYFICZNE UZBROJENIE

Pierwszą wielką jednostką, jaka przybyła do Afryki była 5. Dywizja Lekka. Była ona słabsza pod względem uzbrojenia od niemieckich dywizji tego typu biorących udział we wcześniejszych kompaniach. Wiosną 1941 r. jej stan wynosił : 50 czołgów lekkich PzKpfw I i II, 56 czołgów PzKpfw III i 24 czołgi PzKpfw IV. Natomiast w rok później, po zmianie nazwy na 21. Dywizję Pancerną, posiadała ona w swoim składzie 50 czołgów PzKpfw II, 82 czołgi PzKpfw III i 24 czołgi PzKpfw IV. Jednostki Afrika Korps używały także w walkach na froncie zdobycznych czołgów brytyjskich.

W walkach z brytyjską bronią pancerną szczególne role odgrywały niemieckie armaty przeciwlotnicze kalibru 88 mm. Skuteczność niemieckiej broni pancernej była ściśle związana z przyjętą przez Afrika Korps taktyką : śmiałymi rajdami niewielkich grup pancernych atakujących tyły wojsk brytyjskich. W pierwszej fazie walk o panowanie w Afryce strona niemiecka miała wyraźną przewagę w lotnictwie. Brytyjczycy starali się ją wyrównać użyciem lepszych niż niemieckie samolotów myśliwskich.

WOJNA NA PUSTYNI 

Walki na pustyni odbywały się serią szybkich, oddzielonych od siebie krótszymi lub dłuższymi przerwami, akcji. Rozgrywały się one na przestrzeni 900 km, wzdłuż linii brzegowej ograniczonej od południa nieprzejezdnymi dla czołgów przeszkodami : depresją El – Kattarah, piaszczystym morzem libijskiej pustyni i słonymi bagnami na południe od Al Agaylah. Właściwie ruch, jaki należało wykonać, by wygrać wojnę był stosunkowo prosty : zatrzymać przeciwnika na linii jedynej drogi biegnącej wzdłuż wybrzeża i zablokować go od południa siłami zmotoryzowanymi.

WALKA Z PUSTYNIĄ

Warunki, w jakich przyszło walczyć żołnierzom Afrika Korps były niezwykle ciężkie. Skwar południa i chłód nocy, muchy, dezynteria, burze piaskowe – wszystko stawało się codziennym problemem, równie istotnym do pokonania, jak walka z nieprzyjacielem. Na domiar złego zdarzał się chamsin – wiatr, który wywołuje burze piaskowe, w czasie których ziarenka piasku wciskają się w najdrobniejszą szczelinę i kłują jak igiełki, 16 lutego 1942 r. chamsin wiał z taką mocą, że na szerokości 2 km morze piasku wezbrało na wysokość 500 metrów. W tej piaskowej mgle odnajdywano się jedynie za pomocą głosu lub warkotu silników. Oczywiście nie sposób było uniknąć rozmaitych kolizji pojazdów bezładnie krążących w poszukiwaniu odpowiedniego miejsca w sekcji. Wśród tych niedogodności bywały wszakże i egzotyczne chwile przyjemności : kąpiele w wyschniętych korytach rzek w „kąpielówkach Wehrmachtu”, czyli nago, polowanie na gazele, łowienie ryb za pomocą granatu wrzuconego do morza. Spotkania z Beduinami dawały okazję do kilku transakcji wymiennych – wymieniano kawę i herbatę na będące rzadkością świeże jajka. Po dobiciu targu rozstawano się jak z najlepszymi przyjaciółmi.

„LIS PUSTYNI”

Gen. Rommel prowadził swoje oddziały ręką mistrza. Posiadał lepszy od innych zmysł orientacji. Obdarzony wyjątkową umiejętnością zapamiętywania szczegółów terenu zupełnie niewidocznych dla pozostałych : wybrzuszeń albo niecek, kupek kamieni, szkieletów zwierząt itp., potrafił wziąć samochód z jednym lub dwom ze swoich ludzi, jechać we wszystkich kierunkach, po czym zjawiać się nagle na czele posuwających się oddziałów, korygować tempo ich przemarszu i wracać bez najmniejszych trudności do punktu wyjścia. Dopiero kiedy w sierpniu 1942 r. gen. Bernard Montgomery przejął dowództwo 8. Armii, i kiedy (jeśli chodzi o ilość czołgów i samolotów) przewaga liczebna Brytyjczyków nad Niemcami osiągnęła stosunek 6:1, szala zwycięstwa przechyliła się na stronę Anglików. Afryka Korps został zdziesiątkowany. Pomimo to jego niedobitkom udało się przebyć 3 tys. kilometrów i dojść aż do Tunisu, nie ulegając ścigającym ich jednostkom brytyjskim. Dopiero w maju 1943 r. wzięci w dwa ognie Niemcy musieli złożyć broń.

Źródło :

• Richard O'Connor dostęp [27.09.2026]
• "Gazety Wojenne", nr 21, s.408
• Bernard Law Montgomery dostęp [27.09.2026]