Cmentarz nr 16 Osobnica

Kategoria : Cmentarz wojenny
Pochowano tutaj :
283 żołnierzy armii niemieckiej.
65 żołnierzy armii rosyjskiej.
Projektant cmentarza: Johann Jäger
Wykaz pochowanych : Kliknij

W czasie walk w 1915 r. powstały tu 3 cmentarze polowe. Podczas budowy cmentarzy, dwie kwatery (16a z 348 pochowanymi i 16 b z 31 pochowanymi) znajdujące się przy cmentarzu cholerycznym połączono w jedną, tworząc wspólny cmentarz o powierzchni 1,38 ha, projektu Johanna Jägera. Na cmentarzu w 48 mogiłach pojedynczych i 44 masowych pochowano 283 żołnierzy niemieckich i 65 rosyjskich, poległych w czasie ciężkich walk toczonych na polach Osobnicy. Znanych z nazwiska jest 201, w tym 3 oficerów i 14 podoficerów.
Cmentarz założony został na planie prostokąta. Z pierwotnego założenia pozostały piękne okazy jesionów. Otoczony jest obecnie nowym ogrodzeniem z kamiennych słupów przykrytych betonowymi daszkami. Pomiędzy nimi rozpięto pary stalowych rur. Tylna ściana pomnikowa posiada ołtarz polowy, a na jego licu medalion z piękną płaskorzeźbą głowy Chrystusa w koronie cierniowej. Wysoko, po obu stronach ołtarza, znajdziemy inskrypcje w języku niemieckim :

" WAFFENBRÜDER IN GLÜCK UUND NOT SCHOLTER AN SCHULTER BIS IN DEN TOD ! EUER DIE LIEBE IN DER IHR RUHTEUER DIE ERDE SIE TRANK EUER BLUT ".

" HEILIGSTE GÜTER VIELEDEL UND WERT DASRECHT UND DIE EHRE Z WANGEN ZUM SCHWERT TREUE UM TREUE DU SEGNENDER KRIEG ! GLAUBE GAB STÃRKE GOTT GAB DEN SIEG ! ".

"TOWARZYSZE BRONII W SZCZĘŚCIU I POTRZEBIE RAMIĘ W RAMIĘ AŻ DO ŚMIERCI WASZA JEST MIŁOŚĆ W KTÓREJ SPOCZYWACIE WASZA JEST ZIEMIA ONA PIŁA WASZĄ KREW."

"NAJŚWIĘTSZE DOBRA SZLACHETNE I CENNE PRAWO I HONOR KAZAŁY CHWYCIĆ ZA MIECZ WIERNOŚĆ ZA WIERNOŚĆ BŁOGOSŁAWIONA WOJNO WIARA DAŁA SIŁĘ, BÓG DAŁ ZWYCIĘSTWO".

Pole grobowe tego cmentarza jest przedzielone alejką doprowadzającą do pomnika centralnego. Na mogiłach stele betonowe ze zbiorczymi tablicami memoratywnymi.
Cmentarz po II wojnie światowej uległ dewastacji, wiele elementów zostało skradzionych lub zniszczonych. Taki los spotkał wiele krzyży żeliwnych na kwaterze rosyjskiej. W 1990 r. teren cmentarza staraniem sołtysa wsi został częściowo oczyszczony. Aleję główną wysadzono drzewami, zrobiono tymczasowe ogrodzenie z drewnianego płotu i uporządkowano wnętrze. W 2000 r. przeprowadzono prace konserwatorskie. Ustawiono na swoich miejscach odnalezione stele, częściowo odrestaurowano krzyże nagrobne. Przy współudziale gminy w następnych latach przeprowadzono kompleksową konserwacje zachowanych elementów i odtworzono brakujące, głównie tablice nagrobne. Wykonane zostało nowe ogrodzenie, stylizowane na oryginalne. W 2010 r. zakończono remont cmentarza.

Fragment kroniki 271. Rezerwowego Pułku Piechoty

Nasz I i II Batalion idzie o 6 rano po wsch. kraniec wzg. Tatarówka i przygotowuje się do akcji (łącznie z III Batalionem jesteśmy osłonięci przez wzg. 374 do natarcia na Osobnicę). Na prawym skrzydle opieramy się na RIR 272, z lewej mamy połączenie z RIR 269. Osobnica – duża, długo rozciągnięta wieś oraz wzgórza na wschód od niej są mocno obsadzone przez Rosjan. Nieprzyjaciel widocznie zdecydował się, znajdujące się tutaj pozycje, przyczółek mostowy dla Jasła i przeprawy przez Wisłokę zażarcie bronić. Pozycje obrony są dobrze wybrane, ponieważ przy natarciu na wieś musimy przekroczyć 2 km szerokości równinę, która także nie dawała najmniejszej osłony. Od południa działała artyleria na wioskę. O godz. 14 zapaliła się część na płd. od kościoła. O godz. 18:30 przystąpił pułk do natarcia z III Batalionem z pierwszej linii, I Batalionem rzutowanym na prawo i II Batalionem za środkiem podążającym za oboma pozostałymi. Bez jednego wystrzału rzuciły się tyraliery strzelców długimi skokami na wioskę. Padnij i przerwa na złapanie oddechu ograniczona tylko do sekund, potem następowała ponownie popychająca do przodu komenda: Skok ! Wstań ! Marsz, marsz ! Niepowstrzymanie parli wszyscy na Osobnicę, ponieważ każdy wiedział, że szybki, zdecydowany, bez oglądania się do tyłu atak przez płaską jak stół równinę zaoszczędzi strat. Każdy próbował zwinnie biec, gdy jego sąsiad, pluton wyprzedał innych. Ogromny wysiłek fizyczny pozostawiano na boku.

Nie miano czasu zwracać uwagi na gwizdające wokół pociski; nie widziano małych, wszędzie wystrzeliwujących w górę kłębków kurzu; nie dało się odczuć, że tu i tam ktoś tam nie biegnie, lecz pozostanie leżący ze wspólnie poległymi. Jeszcze raz w trakcie krótkiej pauzy na oddech, odwracam się. Co za wspaniały widok ! Cała zielona równina, dokąd sięgają oczy, jest przesiąknięta ziemisto – szarymi postaciami, które pędzą do celu. Prawie jednocześnie wdzierają się pierwsze linie I i III Batalionu do wsi i klika minut później trudzi się także II – 271., zmieszany z oddziałami, RIR 269 i 272, przez dym i smog płonącej miejscowości. Tylko krótki czas stawiali opór Rosjanie we wsi, potem wycofali się w gęstych grupach na wzgórza, na wschód od Osobnicy.
Naszych ludzi nic nie powstrzymało. W nieuporządkowanych kupach, bez związku, tu kilka grup, tam pluton szturmował wzgórza do góry. To jednak było mało obrobione przez artylerię, która najpierw ostrzelała wioskę. W międzyczasie zrobiło się także ciemniej i rozróżnienie swojego od nieprzyjaciela było trudniejsze. O pozycje na wzgórzach szalał 20 – minutowy bój na bagnety, który ostatecznie mogliśmy rozstrzygnąć na swoją korzyść poprzez nadciągnięcie wszystkich posiłków. Offizier Stellvertreter Hellen i muszkieter Scholz z 4. Kompanii, którzy jako pierwsi wspięli się na wzgórze i wskoczyli do nieprzyjacielskich okopów, polegli śmiercią bohaterską, przeszyci wieloma bagnetami rosyjskimi. O godz. 21:00 cała pozycja jest już w naszych rękach, urządziły się w nim I i III Batalion, II Batalion spędził noc w miejscowym kościele, sztab pułku w domu tuż obok. Liczba jeńców tego dnia mała, w związku z mocnym oporem Rosjan, duża też była złość naszych oddziałów i tylko rzadko brano do niewoli. Koło Osobnicy poległo 2 oficerów, 26 podoficerów i żołnierzy; 7 oficerów i 90 żołnierzy zostało rannych. [Mjr Bierwagen, Między Sommą a Prypecią. Fragment kroniki 271. Rezerwowego Pułku Piechoty, Wrocław 1927.]

Zdjęcia archiwalne