Reszel - zamek biskupów warmińskich

Zamek biskupi położony na stromym zboczu wzniesienia na prawym brzegu rzeki Sajny, w południowo-wschodniej części miasta, z którego fortyfikacjami był niegdyś sprzężony. W połowie XIII wieku istniał gród należący od 1254 roku do biskupstwa warmińskiego. Tego grodu jak dotąd nie udało się zlokalizować. Zapewne po powstaniach plemion pruskich założono drugi gród, również drewniano-ziemny, wspominany w końcu XIII w. i na początku XIV w., a będący nawet siedzibą wójtowską. Obok grodu powstało w 1337 roku miasto lokacyjne, a następnie zamek murowany, którego budowę rozpoczęto w 1350 roku a ukończono dopiero w 1401 r., wprowadzając uzupełnienia do pierwotnego założenia obronnego. Pierwotny zamek był założony na planie zbliżonym do kwadratu (43x45 m), z wieżą czworoboczną w narożu północno-zachodnim i domem mieszkalnym zamykającym dziedziniec od wschodu. Wjadz do zamku prowadził od strony miasta przez wieżę bramną. W pierwszym etapie budowy, w latach 1350-55, założono tylko fundamenty murów obwodowych domu mieszkalnego, wieży narożnej oraz mur bramny. Można przypuszczać, że w 1391 roku zakończono budowę skrzydła wschodniego i południowego, i zapewne wtedy na czworobocznej wieży wprowadzono cylindryczną nadbudowę. Budynki te mieściły pomieszczenia gospodarcze w przyziemiu, a na piętrze mieszkanie biskupa oraz kaplicę. Od strony dziedzińca miały nie istniejące dziś krużganki. Zamek sprzężony z fortyfikacjami miejskimi. W latach 1505-94 nastąpiła modernizacja urządzeń obronnych. Z czterech stron wzniesiono zewnętrzne mury w układzie nieregularnym. Na narożu północno-wschodnim stanęła półokrągła basteja, obok niej w ciągu północnym druga, którą z zamkiem łączył ganek. Na narożu południowo-zachodnim umieszczono nową wieżę bramną, ustawioną na przekątnej zbiegu murów. Na narożu północno-zachodnim stanęła dopiero w 1594 roku wielka basteja na planie zbliżonym do koła, z trzema strzelnicami. Jednocześnie podwyższono wieżę narożną nadbudowując dwie kondygnacje i wieńcząc je fryzem arkadowym. W w. XVII i XVIII zamek średniowieczny coraz bardziej zatracał swój pierwotny militarny charakter stając się letnią rezydencją biskupa. W 1772 roku objęły zamek władze pruskie, zamieniając na siedzibę sądów i więzienie. Po 1807 r. oddany został gminie ewangelickiej, która na miejscu skrzydła południowego zbudowała kościół. Zamek w Reszelu jest dobrym przykładem modernizacji średniowiecznej warowni i przystosowania jej do nowego sposobu walki, wynikającego z wprowadzenia broni palnej.

Foto. Mateusz Szczawiński

PLANY, SZKICE, RYSUNKI

Źródło :

• "Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. Str. 253
• https://zabytek.pl/pl/obiekty/reszel-zamek-biskupow-warminskich dostęp [15.02.2026]