Zamek krzyżacki w Barcianach

„Najstarsza wzmianka dotycząca zamku w Barcianach pochodzi z roku 1257, pierwotnie drewniano-ziemna budowla uległa zniszczeniu w czasie drugiego powstania pruskiego. W 1325 r. na miejscu pierwotnej, wybudowano masywną siedzibę prokuratora, przypuszczalnie wokół drewnianej budowli wykonano mur obwodowy z otworami przyszłych skrzydeł; wschodniego, północnego i zachodniego z furtą umieszczoną w murze wschodnim i głównym wjazdem w narożu południowo-zachodnim czworoboku. W fazie drugiej zbudowano skrzydło wschodnie, niższe o jedną kondygnację od obecnego. Strzępia widoczne na elewacji zachodniej wskazują, że planowane było również oprócz północnego także południowe. W toku robót zamurowano furtę, a obok niej wykonano przelot bramny istniejący do dziś. Przy narożu północnym skrzydła wschodniego postawiona została budowla poligonalna; służyła ona przypuszczalnie jako kaplica. Nieukończenie zamku wskazuje, że koniec drugiej fazy przypadał na okres reorganizacji administracji krzyżackiej. W roku 1374 Barciany przeżywają szturm wojsk litewskich, w 1377 przystąpiono do odbudowy i rozbudowy starszego założenia. Roboty trwały prawdopodobnie do 1408 r. w ich trakcie podwyższono skrzydło wschodnie i przebudowano piętro główne, wykonano także skrzydło północne – niższe od projektowanego pierwotnie oraz wzniesiono ganki komunikacyjne. W kolejnej fazie przebudowano budowlę poligonalną w basztę cylindryczną przystosowaną do broni palnej; baszta ta zastępowała więżę główną, której przy zamku w ogóle nie wykonano. W 1414 r. ponowny najazd wojsk litewskich, w 1420 r. wymieniany jest kontur zamkowy, dziesięć lat później ponownie prokurator. Po roku 1525 miejsce prokuratora zajął starosta książęcy. W latach 1551 – 1582 obiekt dzierżawił Andrzej von Packmohr. W roku 1583 architekt Blasius Berwat przebudował skrzydło zachodnie- podwyższono zachodni mur obwodowy. Prawdopodobnie w tym czasie zamurowano ostrołukową bramę skrzydła wschodniego i wykonano nową istniejącą do dziś. W roku 1758 Barciany okresowo były pod panowaniem rosyjskim. Kolejna przebudowa nastąpiła na przełomie XVIII i XIX wieku – dotyczyła ona wnętrz skrzydła wschodniego, gdzie urządzono pomieszczenia na biura i mieszkania. Przy murze południowym postawiono niski, parterowy dom mieszkalno – gospodarczy. W roku 1842 zamek przeszedł na własność dzierżawcy dóbr skarbowych, w pierwszej połowie XIX w. Użytkowany był przez Zarząd Domen Królewskich. W roku 1909 zamek ze względu na znaczne walory zabytkowe został zinwentaryzowany przez władze pruskie. W 1915 r. spłonęło wnętrze skrzydła północnego, projekt odbudowy nie został zrealizowany. W roku 1945 zamek nie uległ zniszczeniu i był administrowany przez PGR.”

Kazimierz Sobaczewski, 11.1998 r. https://zabytek.pl/pl/obiekty/barciany-zamek-krzyzacki 

Foto. Mateusz Szczawiński

PLANY, SZKICE, RYSUNKI

Źródło :

• https://zabytek.pl/pl/obiekty/barciany-zamek-krzyzacki dostęp [15.02.2026]