Zamek w Suchej Beskidzkiej
„Sucha jako wieś na prawie niemieckim wzmiankowana jest w 1405 roku. Sprawcą lokacji był niejaki Strzała herbu Kotowicz, który otrzymał od księcia oświęcimskiego Jana II ziemię na założenie wsi. Z rąk Strzałów wieś przeszła w posiadanie Słupskich herbu Topór. Pierwszym właścicielem wsi z tego rodu był Mikołaj Słupski z Kleczy. Jednocześnie część Suchej do roku 1530 należała do Zembrzyckich. Od 1554 r. dzięki małżeństwu z córką Stanisława Słupskiego – Jadwigą, właścicielem Suchej był florencki złotnik działający w Krakowie Kasper Castiglione. W 1564 r. otrzymał on nazwisko Suski, (od nazw dóbr) i herbu Saszor. Suscy władali Suchą i Stryszawą do 1608 roku. Za ich rządów powstały zręby obecnie istniejącego zamku. Fortuna Suskich nie trwała zbyt długo. Już syn Kaspra Mikołaj roztrwonił ją, zadłużając się u Komorowskich. W 1608 r. Piotr Komorowski wykupił Suchą od Suskich. W tymże roku rozpoczęto rozbudowę zamku. Prace ukończono ok 1614 r. Powstał wówczas zamek którego bryła architektoniczna przetrwała do dziś. Piotr Komorowski stworzył w Suchej okazałą rezydencję, która w rękach Komorowskich pozostała do 1665 r. J. Szablowski przypuszczał, iż przy budowie zamku czynny był Paweł Baudarth, artysta nadworny Zebrzydowskich. Po śmierci Piotra Komorowskiego w 1640 r. właścicielem zamku został jego bratanek Krzysztof. Po tragicznej śmierci Krzysztofa w 1647 r., zamek przejęła jego córka – Konstancja Krystyna. Pomiędzy 1647 a 1655 rokiem Sucha i zamek znajdowały się w rękach dzierżawców, a Konstancja Krystyna wychowywała się u swojej ciotki na zamku w Ślemieniu. W 1655 roku Konstancja Krystyna wyszła za mąż, za Jana Wielkopolskiego z Pieskowej Skały. Odtąd przez blisko dwieście lat, do roku 1843 Sucha i zamek znajdowały się w rękach Wielkopolskich. Jan Wielkopolski po objęciu Suchej przystąpił do restauracji zamku zniszczonego podczas wojen polsko-szwedzkich oraz okresu dzierżawy. Gruntowną przebudowę wnętrz oraz otoczenia zamku podjęła na przełomie XVII i XVIII wieku jego synowa Anna z Lubomirskich Wielkopolska. Po śmierci Anny Wielkopolskiej w 1726 roku, a wcześniej jej syna Aleksandra Wielkopolskiego, wygasła suska linia rodu. Nowym właścicielem został bratanek Jana II Wielkopolskiego, syn Franciszka Wielkopolskiego z Żywca, Karol. Po jego śmierci w 1739 roku sukcesje po nim przejął brat Jan III Wielkopolski. Kolejnym właścicielem Suchej i zamku został jego syn, Jan Józef, a następnie jako wdowa Teresa Pankracja z Lubomirskich Wielkopolska. Po jej śmierci w 1818 roku ostatnim właścicielem Suchej z rodziny Wielkopolskich został Jan Kanty Wielkopolski. W 1843 roku sprzedał on dobra suskie Aleksandrowi Branickiemu herbu Korczak, a sam przeniósł się do Krakowa, gdzie umarł w 1850 roku. Za rządów Aleksandra Branickiego, przed rokiem 1867, rozebrano skrzydło wschodnie zamku z bramą wjazdową. W tym też czasie powstała oranżeria oraz mur kamienny wokół parku. Aleksander Branicki umarł w 1877 roku. Po nim Suchą i zamek objął syn Władysław. Podjął on w latach 1882 – 87 generalną restaurację zamku, zatrudniając architekta Tadeusza Stryjeńskiego. Prace budowlane prowadził Knaus z Płazy. W tym czasie powstały stiukowe obramienia okien elewacji zamku, obu wież oraz wszystkie stropy o stalowej konstrukcji. Po pożarze w 1905 roku nastąpiła kolejna odbudowa zamku, którą również nadzorował Stryjeński. Zamek otrzymał nowe dachy o konstrukcji stalowej, ze ścianami ogniowymi. Z tego okresu pochodzi obecny strop w sali rycerskiej (przebudowany w latach 1975-80) oraz schody obok sali marszałkowskiej. Wówczas gruntownie przebudowano pomieszczenia w najwyższej kondygnacji. W 1922 roku Sucha i zamek jako wiano córki Władysława Branickiego przeszły w ręce rodziny Tarnowskich i pozostały w nich do 1945 roku. Juliusz Tarnowski w 1939 roku wraz z rodziną opuścił Suchą i udał się na emigrację. Zamek zajęli Niemcy, potem wojska radzieckie. Cenne zbiory muzealne, galeria i biblioteka uległy rozproszeniu, rabunkom i dewastacji. Po wojnie mieściło się w zamku gimnazjum oraz internat, a także znalazły się tu pomieszczenia magazyny GS i lokatorzy. Od roku 1975 Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu prowadziły remont przygotowując obiekt na cele muzealne. W 1996 r. kompleks zamkowy został przejęty przez Gminę Sucha Beskidzka, jako mienie komunalne. W zamku prowadzi działalność Miejski Ośrodek Kultury, w przyziemiu i skrzydle oficynowym znajduje się restauracja i hotel „Kasper Suski”. Zamek wymaga finalizacji prac konserwatorskich i oczekuje zna zagospodarowanie. Zamek stanowi jeden z najcenniejszych w Polsce południowej przykładów renesansowej rezydencji magnackiej.".
mgr Andrzej Siwek https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-261905
Foto. Mateusz Szczawiński
Źródła :
- "Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. str. 259
- https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-261905 dostęp [30.01.2026]