Dwór obronny w Szymbarku
" Wieś powstała prawdopodobnie w początkach XIII wieku i nosiła nazwy: Scheinberg, Schonbark, Szimbark. Parafia ufundowana została ok. 1359 roku. Dokument przypisujący fundację parafii w 1314 roku Janowi Gładyszowi okazał się falsyfikatem. W początkach XIV w. okolice Szymbarku były słabo zaludnione. W 1359 roku król Kazimierz Wielki nadał rycerzowi Janowi, synowi Pawła Gładysza, rozległe tereny w Beskidzie Niskim nad rzeką Ropą. Gładyszowie zapoczątkowali tworzenie na tym tzw. „Dominium Ropae” (państwa Gładyszowskiego), klucz dóbr których centrum znajdowało się w Szymbarku. W 1369 roku Jan Gładysz został bachmistrzem żupy bocheńskiej, oddając w zamian za urząd monarsze swoją wieś Brzyśce (Berestie). W dokumencie królewskim z tego roku Szymbarkowi nadane zostają prawa niemieckie. Po śmierci Jana Gładysza w 1393 roku jego synowie: Mikołaj, Paweł i Piotr powiększają znacznie majątek rodowy. Paweł w latach 1413 – 50 jest podżupnikiem salinarym w Bochni. W 1513 roku dziedzicem Szymbarku jest Jan Gładysz h. Gryf z Kowalowy. W latach 1530 – 1550 Gładyszowie (zapewne Erazm i Stanisław) budują w Szymbarku dwór obronny, reprezentacyjną budowlę, mającą manifestować zamożność rodu. Budowla określana jeszcze jako późnogotycka zostaje następnie przebudowana przez Szymona Gładysza w latach 1585 – 90 w duchu renesansu. W wieku XVII Gładyszowie zakładają w rejonie Szymbarku huty szkła (Hucisko, Szklarka), gonciarnie i tartaki, rywalizując z zamożnym rodem Karwacjanów z Gorlic. W tym też stuleciu kolejnej przebudowie ulega dwór szymbarski, którego elewacje wzbogacone zostają attyką. W wieku XVIII dobra Gładyszów ulegają rozdrobnieniu i są rozprzedawane przez kolejnych spadkobierców. W 1755 roku Szymbark staje się własnością rodziny Siedleckich (Tadeusz Siedlecki). Odwiedzający te strony Ewaryst Kuropatnicki, pisał w swojej „Geografii…”: „Szymbark, wieś domu Siedleckich, murowanym staroświeckim, mieszkalnym zamkiem ozdobny; sławna uwięzioną górą z lasem, który pokruszony został w 1784 r.”. Ta ostatnia część notatki odnosiła się do tragicznego obsunięcia się Góry Maślanej we wsi. W wieku XVIII dwór był przebudowywany przez Siedleckich i wykorzystywany jeszcze w celach mieszkalnych. W początkach XIX wieku majątek szymbarski przechodzi w ręce ks. Jana Bochniewicza, naukowca, teologa i prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po jego śmierci w 1808 r. ulega ona dalszemu rozdrobnieniu i dziedziczy go dalsza rodzina. W początkach tego stulecia wzniesiony zostaje w pobliżu dworu obronnego, drewniany dworek, w którym mieszkają kolejni właściciele wsi. Niezamieszkały i zniszczony dwór zamieniony zostaje ok. 1847 na gorzelnię dworską. W latach 1850 -61 we wsi Szymbark działają szyby wydobywające ropę naftową. W 1908 roku majątek należy do Władysława Grobleskiego i Marii Gawlikowskiej. Do 1945 roku stanowi on własność Marty z Łańcuckich Kuźniarskiej. W 1946 r. majątek zostaje rozparcelowany a dwór przejęty przez Skarb Państwa. W 1949 r. rozpoczęte zostają pierwsze prace zabezpieczające przy budowli. W latach 1949 – 50 zburzona zostaje część zabudowań gospodarczych z XIX w. W 1953 r. prowadzone są pierwsze prace konserwatorskie przy dworze. W 1958 r. zburzony zostaje drewniany dwór z przełomu XVIII i XIX wieku, stojący na terenie dworskim, po wschodniej stronie dworu. W 1974 r. na jego miejscu odbudowany zostaje przeniesiony z Gorlic dworek tzw. ”dróżnicówka”. W końcu lat 70 – tych dwór wraz z otoczeniem oddany zostaje do dyspozycji Muzeum Okręgowemu w Nowym Sączu, które powołuje swój Oddział skansenowski w Szymbarku. W dworku (dróżnicówce) mieszczą się biura muzeum. W latach 1973 – 1990 prowadzone są prace przy dworze obronnym. Odtworzona zostaje bryła budowli wraz z wystrojem elewacji, wymienione zostają stropy i sklepienia, nowa klatka schodowa. W latach następnych z braku środków prace zostają przerwane. Dwór w Szymbarku jest budowlą renesansową pochodzącą z XVI wieku, powstała na miejscu lub też z wykorzystaniem starszej budowli późnogotyckiej. Budowla ta jest rozwinięciem ówczesnych tendencji w architekturze dworskiej, odchodzenia od średniowiecznej obronnej siedziby szlacheckiej ku nowej siedzibie pańskiej, w myśl nowej estetyki renesansowej obszerniejszej i wygodniejszej."
mgr. Marek H. Grabski https://zabytek.pl/pl/obiekty/szymbark-dwor-obronny
Foto. Mateusz Szczawiński
PLANY, SZKICE, RYSUNKI
Źródła :
- "Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. str. 259
- https://zabytek.pl/pl/obiekty/szymbark-dwor-obronny dostęp [01.02.2026]