Zamek w Spytkowicach

„ Gotycki zamek obronny wybudował w Spytkowicach w końcu XV w. Piotr Myszkowski herbu Jastrzębiec, który założył tutaj swoją siedzibę rodową. Rezydencja w duchu gotycko-renesansowym przekształcił w latach ok. 1520 – 1546, Wawrzyniec Myszkowski. Powstał wtedy jednotraktowy, trójosiowy, piętrowy, podpiwniczony pałac sytuowany w południowo – zachodniej części obecnego skrzydła południowego. Kolejne prace budowlane w latach 1546-1557 prowadził Mikołaj Myszkowski. Przekształcił on obiekt w duchu renesansowym. M.in. przedłużono wtedy budowlę w kierunku wschodnim i północno-zachodnim. Po śmierci w 1617 r. ostatniego z rodu Myszkowskich, Aleksandra, zamek stał się na krótko własnością Stanisława Lubomirskiego, który w 1622 r. sprzedaje Spytkowice Marcinowi Szyszkowskiemu, staroście lelowskiemu, a ten odstępuje majątek swojemu bratu Mikołajowi Szyszkowskiemu, od 1633 r. biskupowi krakowskiemu. W latach 1622-1643 Marcin i Mikołaj Szyszkowscy dokonują przebudowy późnogotycko-renesansowego zamku na zachowany do dziś wczesnobarokowy. Powstał trójskrzydłowy zamek, założony na regularnym rzucie podkowy zwróconej w kierunku północnym, ze skrzydłem frontowym od południa flankowanym dwiema alkierzowymi basztami. W 1644 r. Spytkowice wraz z zamkiem przeszły w ręce Opalińskich. Łukasz Opaliński z Bnina posiadał wieś 18 lat, ale tutejszy zamek nie był jego siedzibą. Jego sukcesorowi nie dbali o rezydencję, która w początkach XVIII w. znalazła się w złym stanie technicznym. W tym czasie zamek i klucz dóbr Sypytkowskich przechodzi w ręce rodziny Sieniewskich. Później drogą koligacji rodzinnych dobra znalazły się w posiadaniu Augustowej Czartoryjskiej i jej córki Izabelli Lubomirskiej. W os. ćw. XVIII w. tylko południowe skrzydło zamku nadawało się do użytkowania, pozostałe były znacznie zrujnowane. Na początku XIX w. Spytkowice i zamek znalazły się w posiadaniu Artura Potockiego. Rodzina Potockich dzierżyła majątek do 1945 r. W pierwszej połowie XIX w. przeprowadzono w zamku prace zabezpieczające, których efektem była m.in. deformacja bryły i zubożenie układu przestrzennego. Efekt tych zmian przetrwał aż do remontu konserwatorskiego w latach 60. I 70.XX w. Prace konserwatorskie i budowlane kontynuowane były w latach 80. I 90. XX w. Od 1995 r. w odrestaurowanym zamku mieści się Oddział Archiwum Państwowego w Krakowie. W czasie prac konserwatorskich przeprowadzono gruntowny remont obiektu z przeprowadzeniem rekonstrukcji zburzonych fragmentów budowli. „

mgr Tadeusz Śledzikowski, XI 2001 https://zabytek.pl/pl/obiekty/spytkowice-zamek 

Foto. Mateusz Szczawiński 

Źródła :

• "Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. str. 259
• https://zabytek.pl/pl/obiekty/spytkowice-zamek dostęp [30.01.2026]