Zamek Rycerski w Niedzicy

Zamek rycerski na wysokiej skalistej górze (566 m.n.p.m.), na prawym brzegu Dunajca. Obiekt wybudowano w r. 1330 przez węgierską rodzinę Berzeviczych. W XIV w. znajdował się w granicach Węgier, w roku 1410 wraz z miastami spiskimi wrócił do Polski. W 1470 roku zdobyty przez Emeryka Zapolyę i przebudowany. W roku 1589 kupił zamek Jerzy Horwath z Palocsy, który w roku 1601 przebudował go, rozszerzył i otoczył przedzamcze zabudowaniami i bastejami. W rękach rodziny Horwathów zamek pozostawał do roku 1857, następnie przeszedł do Salomonów. W połowie XIX wieku spłonął podczas pożaru, lecz odbudowano go w 1861 roku. W 1920 roku ponownie znalazł się w granicach Polski. W 1949 roku po przeprowadzeniu zabezpieczeń konserwatorskich zamek dolny został przeznaczony na dom wypoczynkowy Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Zamek w Niedzicy składa się z ruin zamku głównego, pochodzącego niewątpliwie z XIV wieku, oraz z zamku dolnego, obecnie zamieszkanego, który powstał zapewne na miejscu pierwotnego przedzamcza. Zamek górny jest zbudowany z miejscowego kamienia, na planie nieregularnym przystosowanym do niewielkiej powierzchni szczytu góry (około 500 m2). Od strony zachodniej, to znaczy od strony zamku dolnego, znajdował się dom mieszkalny o potrójnym podziale wnętrz oraz wieża, która być może była wynikiem późniejszej przebudowy. Od strony północno-wschodniej na skraju cypla znajdowała się również zabudowa, zapewne o drugorzędnim znaczeniu. Wjazd do zamku prowadził skrajem występującej skały i dalej przez bramę umieszczoną od strony południowo-wschodniej. Zasadniczym elementem obrony były niewątpliwie warunki terenowe; znaczna wyniosłość i strome spadki skaliste dochodzące do 60 stopni, które uniemożliwiały dostęp pod mury zamkowe. Zamek dolny powstał prawdopodobnie na dziedzińcu przedzamcza, przebudowanym w latach 1470-87. Wzniesiono wówczas mury obwodowe, i być może, niektóre baszty oraz zabudowania mieszkalne, jednakże zasadniczą funkcją przedzamcza były usługi gospodarcze i stajnie z nową studnią. Przebudowa z przełomu wieku XVI i XVII zmieniła zasadniczo bryłę zamku dolnego. Na narożach murów obwodowych stanęły murowane basteje przystosowane do broni palnej, a na miejscu dawnych stajni w części zachodniej dziedzińca został zbudowany jednotraktowy, dwukondygnacjowy dom mieszkalny z krużgankiem. Wjazd do zamku prowadził przez narożną północno-zachodnią basteję. Wówczas mury i basteje zostały zwieńczone polską attyką renesansową. Od tego też czasu siedziba właścicieli mieściła się w dolnym zamku bastejowym, natomiast średniowieczny zamek górny zamieniał się powoli w ruinę.

Foto. Mateusz Szczawiński

Źródło :

• "Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. str. 203