Ruiny zamku biskupiego w Lipowcu

Ruiny zamku biskupiego na wysokim zalesionym wzgórzu wysuniętym w dolinę Wisły, we wsi Babice. W roku 1242 Lipowiec stał się własnością biskupów krakowskich, którzy wznieśli gródek drewniano-ziemny. Budowę zamku murowanego należy łączyć z działalnością budowlaną biskupa Jana Muskaty. Lipowiec służył początkowo jako ośrodek administracji biskupiej, następnie jako więzienie. W pierwszej połowie XV wieku za czasów biskupa Zbigniewa Oleśnickiego został przebudowany, powtórnie po pożarze w roku 1629 przez biskupa Jakuba Zadzika. Wojny szwedzkie również spowodowały zniszczenia, ale w roku 1657 przeprowadzono roboty budowlane. Gruntowna przebudowa nastąpiła w połowie XVIII wieku. W roku 1789 zamek został zajęty przez wojska austriackie. Pożar w 1800 roku zniszczył dachy i stropy, jednakże zamek był częściowo zamieszkany aż do lat 1846-49, kiedy został zupełnie opuszczony. W 1959 roku przeprowadzono powierzchniowe badania. Prace konserwatorskie w latach 1961-68 doprowadziły do odsłonięcia murów i sklepień, uczytelnienia wnętrz, trwałego zabezpieczenia ruin i udostępnienia ich turystom. Zamek właściwy na szczycie wzgórza wzniesiono na planie wieloboku z małym dziedzińcem otoczonym budynkami mieszkalnymi, z wysoką wieżą cylindryczną wtopioną w zabudowania północno-wschodnie. Zamek otaczały mury obwodowe ze strzelnicami przystosowanymi do broni palnej w murze wschodnim, ostrzeliwującymi dojazd do zamku.

Litografia wg. rys.J.N.Głowackiego, "Przyjaciel Ludu", nr 25 z 16.XII.1843 r.

Na przedzamczu założonym na nieregularnym planie znajdowały się zabudowania mieszkalne i gospodarcze. Wjazd prowadził przez podzamcze, a dalej przez rozbudowane przedbramie i bramę wiodącą do wnętrza zamku. W zachowanych murach wyraźnie wyodrębnia się cylindryczna kamienna wieża należąca niewątpliwie do pierwotnego założenia zamku murowanego z przełomu XIII i XIV wieku. Nie można ustalić jak wyglądał jego układ przestrzenny, w jakim stopniu był uzależniony od wcześniejszych umocnień i czy wieża cylindryczna o wysokości zapewne 13 m. od poziomu dzisiejszego dziedzińca była pierwotnie wolno stojąca w pobliżu bramy, czy też związana z murami obwodowymi. Można przypuszczać, że zasadnicze znaczenie miała przebudowa w pierwszej połowie XV wieku. Zapewne wtedy zamek został ukształtowany na planie wieloboku z wyraźną tendencją do regularnego założenia w części zachodniej, gdzie być może były budynki mieszkalne. Wieża została wówczas nadbudowana i otrzymała trzy kondygnacje, z których dwie górne miały strzelnice umieszczone we wnękach. Strzelnice te były przystosowane do użycia broni palnej i skierowane w stronę dojazdu do zamku. Była to niewątpliwie próba modernizacji średniowiecznego systemu obrony. Wejście do zamku prowadziło na wyskości 12m, a poszczególne kondygnację były połączone krętymi schodami w grubości murów. Nie można dokładnie ustalić zakresu prac na zamku w XVII i XVIII wieku, które zapewne ograniczyły się do przebudowy budynków otaczających wewnętrzny dziedziniec.