Zamek Królewski w Łęczycy

Zamek królewski położony na skarpie nadrzecznej w południowo-wschodnim narożu miasta lokacyjnego, w obrębie jego systemu obrony. Wśród mokradeł i rozlewisk w dolinie Bzury był gród książęcy o umocnieniach drewniano-ziemnych, użytkowany jeszcze na przełomie w. XIII i XIV. W 1331 roku Łęczyca została zniszczona przez Krzyżaków. Od 1357 roku ziemia łęczycka należała do Kazimierza Wielkiego, który według przekazów Jana z Czarnkowa i Długosza otoczył murami obronnymi miasto i zbudował murowany zamek zapewne w latach 1357-70. W ciągu XV wieku zamek niejednokrotnie był palony i odbudowywany, i w takim stanie dotrwał do początków XVI wieku. W latach 1563-65 zamek został przebudowany na siedzibę starostów królewskich; jak można przypuszczać, urządzenia obronne pozostały niezmienione. W latach 1655-56 zajęty przez Szwedów, był dwukrotnie oblegany i wreszcie zdobyty przez wojska polskie. W latach siedemdziesiątych XVIII wieku remontowano wieżę i budynki mieszkalne. Modernizację fortyfikacji miejskich rozpoczęły władze pruskie w latach 1793-95 przez wprowadzenie bastionów na czterech narożach. Jeden z bastionów stanął przed południowo-wschodnim narożem zamku, stąd też na planie z początku XIX w. figuruje jako „bastion zamkowy”. Ruina zamku zaczęła się w połowie XIX wieku, chociaż niektóre budynki były jeszcze użytkowane. Po II wojnie światowej zamek został zabezpieczony i częściowo odbudowany na siedzibę muzeum regionalnego. Ceglany zamek gotycki został wzniesiony na skarpie w południowo-wschodnim narożniku miasta. Był bezpośrednio związany z murami miejskimi, chociaż od miasta oddzielała go fosa widoczna na planach z początku XIX wieku. Na północ od miasta znajdowało się przedzamcze gospodarcze, zapewne pozbawione własnych umocnień. Zamek założony na niewysokim sztucznym nasypie ziemnym, na planie czworoboku z lekko załamaną ścianą południową, zajmował około 2800 m² powierzchni. Na narożu południowo-zachodnim była wysoka wieża na planie zbliżonym do kwadratu o boku około 10 m, w górnych kondygnacjach ośmioboczna. Trzy kondygnacje piwniczne służyły za więzienie dla szlachty. Wejście do wieży prowadziło z ganku na murach obwodowych, które dochodziły do 10 m wysokości. Nie znana jest liczba wyższych kondygnacji. Zwieńczenie wieży miało zapewne formę ceglanego stożka otoczonego u podstawy blankowaniem. Dojazd do zamku prowadził przez miasto, most zwodzony i bramę umieszczoną w zachodnim odcinku murów obwodowych. Przypuszczalnie głównym budynkiem mieszkalnym była trzykondygnacjowa wieża przy murze wschodnim, zbudowana z cegły, na planie kwadratu (15x15 m). W przyziemiu wieży zachował się podział na trzy pomieszczenia. Obok tej wieży stanowiącej mieszkanie królewskie istniał budynek zwany w XVI w. „sienią wielką”. W samym narożniku znajdował się dom zapewne dwukondygnacyjny, zwany „izbą wielką” w którym odbywały się zjazdy i sejmy. Przebudowa zamku w formach renesansowych miała miejsce w latach 1563-65 z inicjatywy Jana Lutomierskiego, jak informuje opis zawarty w lustracji z 1564 roku. Poza reperacją murów, zwieńczenia wieży oraz istniejących budynków mieszkalnych został również wzniesiony tzw. nowy dom w narożniku północno-wchodnim; obecnie mieści się w nim muzeum. Był to budynek jednotraktowy o trzech kondygnacjach i miał, częściowo zachowane, kamienne obramienia okien. Modernizacja zamku w końcu XVIII wieku ograniczyła się do usypania zewnętrznego narożnego bastionu, a więc tym samym została podkreślona jednolitość zespołu warownego składającego się z miasta i ściśle z nim związanego zamku.

Foto. Mateusz Szczawiński

Źródło :

• "Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. Str. 189