Rogatka Warszawska

Powstanie rogatki łączyło się z przesunięciem północnej granicy Krakowa w 1910 roku. Rogatkę Warszawską postawiono w sąsiedztwie wału fortecznego Twierdzy Kraków, usypanego w 1888 roku (pomiędzy fortami IVa i IVb), na parceli wykupionej przez gminę na potrzeby rozrastającego się cmentarza, ale niewykorzystanej do tego celu aż do wybuchu I wojny światowej. 18 sierpnia 1910 roku zatwierdzono plan nowego urzędu akcyzowego. Został wybudowany na przełomie lat 1910 – 1911, z 24 kwietnia 1911 roku pochodzi bowiem zawiadomienie Magistratu Miasta Krakowa do władz budowlanych o wybudowaniu „domu parterowego na urząd akcyzowy L.8” i nadaniu mu liczby spisowej 10 przy ulicy w przedłużeniu ul. Warszawskiej (wówczas bez nazwy). Projekt sporządził Zygmunt Ostafin w Biurze Technicznym przy Administracji Akcyzy. Obecny wygląd budynku nieco odbiega od zatwierdzonego projektu.

Brak w nim podcieni od strony frontowej – przewidzianych w projekcie jako kolumny podtrzymujące wysuniętą część dachu i połączone z korpusem budynku ścianami przeprutymi wielkimi oknami zamkniętymi arkadami, brak też attyki w północnej części elewacji oraz kopułki wieńczącej dach części północnej. Różnice mogą być efektem zmian projektowych zaszłych w realizacji lub co bardziej prawdopodobne, późniejszego przekształcenia, tj. likwidacji podcienia (ścian bocznych z kolumnami i okapu) oraz attyki i kopułki. W okresie I wojny światowej rogatka znalazła się w linii wytyczonej wówczas granicy poszerzonego cmentarza i połączono ją z nim murem. Budynek zachował swój pierwotny układ wnętrz. Powtarza on jeden z dwóch wariantów architektonicznych (typ I) wzorcowego modelu opracowanego dla nowych rogatek krakowskich w latach 1910 – 1911. Wyróżnia się falistym szczytem od północy oraz indywidualnie opracowanym detalem o akcentach „fortecznych” (wnęki flankujące wejście oraz metalowa „brona”). Obiekt przez wiele lat nieużytkowany popadał w ruinę. W 2008 roku wykonano remont dachu wraz z pokryciem.

Źródło :

• "Dawne Rogatki miejskiej Krakowa". Paweł Dettloff