Płock - Wzgórze Tumskie

Pozostałości zamku królewskiego położone na cyplu wydzielonym z wysokiej i stromej skarpy prawego brzegu Wisły, w południowo-wschodniej części miasta. Pierwotny gród z XI w. usytuowany u nasady cypla, na planie nieregularnym, otoczony był wałem o konstrukcji drewniano-ziemnej. W obrębie wału znajdowały się trzy budowle sakralne oraz budynek kamienny, być może spełniający rolę palatium. W latach 1034-51 gród ten był w rękach Masława, a w latach 1079-1158 siedzibą Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego. Zapewne we wschodniej części wzgórza rozciągało się wielkie podgrodzie, na którym w latach 1136-44 wzniesiono kamienną katedrę romańską. W 1194 roku Płock stał się siedzibą książąt mazowieckich. W XIII w. był nieustannie niszczony przez najazdy Litwinów i Prusów. Początki murowanego zamku sięgają przełomu w. XIII i XIV, ale relikty murów ceglanych o wątku wendyjskim nie pozwalają jeszcze na odtworzenie pierwotnego założenia zamku gotyckiego. Według przekazu Janka z Czarnkowa, Kazimierz Wielki wzniósł około 1360 roku drugi mur zewnętrzny, którego pozostałości również odkryto po ostatniej wojnie. Na początku XVI w. zamek został rozbudowany. Można przypuszczać, że przez długi czas zachował się dwuczłonowy układ całego warownego założenia : od strony miasta wznosił się zamek, castellum, a na skarpie wzgórza castrum z katedrą pośrodku. Widok zamku z lat 1627 i 1628 dobrze przedstawia Abraham Boor na swym rysunku. Na podstawie planu miasta z 1798 roku można sądzić, że całe wzgórze było otoczone murami, w których obrębie wznosiły się katedra, klasztor benedyktyński na miejscu zamku oraz pozostałości po zamku gotyckim. Z zamku gotyckiego zachowały się odcinki zachodni i północny muru obwodowego. Zachowały się również dwie wieże. Wieża zachodnia, zwana Wielką lub Szlachecką, została zbudowana z cegły, na planie kwadratu. Obok niej znajdowała się brama. Górne piętra wzniesione na planie ośmiobocznym obniżono w r. 1799. Druga wieża, zwana Dzwonnicą lub Zegarową, zbudowana od strony północnej, na planie czworobocznym, została wzniesiona zapewne w XIV w. częściowo na murach czworobocznej budowli romańskiej i w r.1492 nadbudowana. Zamek miał w tym czasie dwie bramy.

Foto. Mateusz Szczawiński

Źródło :

• "Zamki w Polsce" Bohdan Guerquin. Warszawa 1974. Str. 237