Fort nr 44a "Pękowice"

Fort to typowy, międzypolowy fort pancerny obrony bliskiej zbudowany w latach 1895 - 1897 według projektu i pod osobistym nadzorem Emila Gołogórskiego. Jego zadaniem była obrona prawego skrzydła fortu głównego 44 "Tonie", wspomaganie osłony dolin Prądnika i Garliczki. Wyróżniał się prostotą założenia i starannym opracowaniem. Jego cechy to symetryczny narys, wysunięta kaponiera zapola, korygowanie ognia z centralnie umieszczonej wieży obserwacyjnej. Uzbrojenie stanowiły 4 - 8 cm armat M.94 umieszczone w wieżach - lawetach pancernych. W centrum założenia, przed korpusem koszar szyjowych, znajdował się plac broni zamknięty wałem ziemnym. Dostępu do fortu od strony szyi strzegł ostróg bramny. Dzięki płaskiemu zarysowi wałów, spłaszczonemu stokowi, obiekty tego typu były łatwe do maskowania i umożliwiały aktywną obronę. Były tańsze i mniej skomplikowane od fortów z rozbudowanym przeciwstokiem i kaponierami. Stąd rozwiązanie Gołogórskiego zostało zatwierdzone jako wzór standartowego, małego fortu międzypolowego. Elementy pancerne zezłomowano po 1940 r. Otwory po wieżach przykryto deskami. Po przyległej od wschodu baterii zachowały się tylko ślady. Obecnie fort jest w trakcie prac ziemnych, fort kupiła od gminy Pękowice spółka Equus - ta sama która ma biura w forcie 47a "Węgrzce". Fort jest niedostępny do zwiedzania - Teren prywatny.

Legenda związana z fortem

Ofiarą I wojny światowej padł obszerny dwór w Pękowicach, który zgodnie z tzw. rewersami demolacyjnymi zburzono w 1914 r., aby odsłonić pole ostrzału. Na zapleczu fortów 44 i 44a, znajduje się ciekawy obiekt inżynierski. Jest to tzw. Czerwony Most, umożliwiający bezkolizyjne, dwupoziomowe skrzyżowanie dwóch dróg fortecznych, jednej zakrytej, poprowadzonej jarem oraz drugiej poprowadzonej grzbietem. Most ten zbudowano po koniec XIX w. obok drogi Zielonki - Tonie. To niewielki obiekt z cegły sklepionej kolebkowo. W związku z gwałtownym rozwojem ruchu drogowego, w połowie lat 90 został odrestaurowany w pierwotnym kształcie dodatkowo wzmocniony poprzez odlanie betonowej płyty, zrekonstruowano balustradę. Wewnątrz wzmocniono go konstrukcyjnie, zwiększając przez to dopuszczalną nośność. Dzięki nadzorowi konserwatora zabytków udało się przy tym zachować oryginalny wygląd zewnętrzny. Obok mostu stoi schron amunicyjny z lat 1913 - 14.

Zdjęcia archiwalne

Plany, szkice, rysunki

Źródła :

• " Twierdza Kraków. Znana i nieznana." Część I Henryk Łukasik. Andrzej Turowicz. Międzyzdroje-Kraków 2002 [str.63]
• https://zabytek.pl/pl/obiekty/fort-44a-pekowice-868830 dostęp [06.01.2026]
• https://pl.wikipedia.org/wiki/Emil_Go%C5%82og%C3%B3rski dostęp [06.01.2026]