Cmentarz nr 91 Gorlice
Pochowano tutaj :
425 żołnierzy armii Austro-Węgierskiej.
140 żołnierzy armii Niemieckiej.
287 żołnierzy armii Rosyjskiej.
Projektant cmentarza : Emil Ladewig
Projektant głównego pomnika : Gustav Ludwig
Wykaz osób pochowanych : Kliknij
Jeden z największych i jednocześnie reprezentacyjnych cmentarzy w III okręgu. Znajduje się na szczycie Góry Cmentarnej (nazwa pochodzi od cmentarza) w pobliskim sąsiedztwie osiedla Korczaka góruje nad Gorlicami i jest widoczny prawie z każdej jego części. Dla osób które nie lubią zwiedzać cmentarzy, polecam to miejsce ze względu na rewelacyjną panoramę miasta oraz widok na dolinę Sękówki. Również samo dotarcie do cmentarza nie stanowi problemu, można udać się na piechotę bądź podjechać samochodem pod samą bramę wejściową. Obiekt ten został zaprojektowany przez EMILA LADEWIGA, który zwyciężył w konkursie rozpisanym przez Wydział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie. Celem wybudowania cmentarza było uczczenie poległych żołnierzy w walkach które toczyły się w maju 1915 r. o Gorlice. W krótkim czasie po zakończeniu działań wojennych utworzony został na wzgórzu cmentarz wojenny (prowizoryczny), na którym pochowano żołnierzy poległych w walkach o północną i zachodnią część Gorlic. Jednak wygląd uznano za nie wystarczającą formę i podjęto budowę nowego obiektu. Ze względu na brak pieniędzy Krakowski Oddział Grobów Wojennych zatrudnił przy budowie cmentarza jeńców wojennych zgodnie z ich zdolnościami. Jeńcy Rosyjscy zostali zatrudnieni głównie przy pracach ziemnych i ciesiołce, jeńców włoskich jako zdolnych kamieniarzy zatrudniono do obróbki detali artystycznych. Większą część kamienia (ok. 800 m²) zużytego na budowę cmentarza pozyskano z kamieniołomu na zboczu wzgórza Urwisko po drugiej stronie rzeki Ropa. Natomiast pozostałą część dostarczono z kamieniołomu Straconka koło Bielska. Zaprojektowany przez GUSTAVA LUDWIGA krzyż pomnikowy łączy w swej symbolice chrystianizm z germanizmem oraz znakomicie komponuje się w architekturę cmentarza. Na pomniku tym od strony ołtarza polowego umieszczone są dwie tablice. Pierwsza z nich to tablica o kształcie owalu, na której orzeł w koronie trzyma swomi pazurami napis:
"BRACIOM POLAKOM ŻOŁNIERZOM W ARMIACH TRZECH PAŃSTW ZABORCZYCH WALCZĄCYCH W OBCYCH MUNDURACH LECZ ZA POLSKĄ SPRAWĘ POLEGŁYCH NA POBOJOWISKACH GORLICKICH W LATACH 1914 - 1915 NAPIS TEN KŁADĄ W WYZWOLONEJ POLSCE WDZIĘCZNI RODACY 1928."
Natomiast druga o kształcie kwadratu tablica nosi napis :
"TABLICA POWYŻSZA UFUNDOWANA PRZEZ Pow. Koło Zw. Inw. Woj. R.P. W GORLICACH 1.XI.1928 A USUNIĘTA PRZEZ NIEMIECKIEGO OKUPANTA 27.X.1940 WRACA NA SWOJE PIERWOTNE MIEJSCE DNIA 27.X.1946 JAKO WIDOMY ZNAK ZWYCIĘSTWA POLSKI NAD WROGIEM."
Cały cmentarz jest otoczony masywnym kamiennym murem, biegnącym w zależności od położenia terenu. Jego głównym akcentem architektonicznym jest brama wejściowa która ma klasyczną trójdzielną formę. Przez otwarte na przestrzał wejście, nawiązujące do rzymskich łuków triumfalnych, widać betonowy krzyż na platformie. W dwu bocznych skrzydłach bramy utworzono płyciny, w których umieszczono tablice z nazwiskami pochowanych tutaj żołnierzy (oraz spis poległych z przeniesionego cmentarza nr: 89). Znajdują się tam również betonowe ławki (częsty element galicyjskich cmentarzy), na których można sobie odpocząć. We wschodniej części cmentarza jest ołtarz polowy który to wykorzystano podczas obchodów 80 - rocznicy Bitwy Gorlickiej. Zaraz po przekroczeniu bramy wejściowej po lewej stronie znajduję się tablica upamiętniająca miejsce pochowania żołnierzy niemieckich poległych w czasie II wojny światowej. Szczątki 362 żołnierzy w 1997 roku zostały ekshumowane i przeniesione na cmentarz wojenny do Siemianowic Śląskich. Podczas pobytu w Gorlicach zachęcam wszystkich do odwiedzenia tego przepięknie położonego cmentarza wojennego.
Zdjęcia archiwalne
Cmentarz na widokówce
Wykaz osób pochowanych
Źródła :
- "Cmentarze I Wojny Światowej" - Oktawian Duda. Warszawa 1995 [str.165]
- "Polegli w Galicji Zachodniej 1914-1915 (1918)" Tom 1-3 - Jerzy J.P. Drogomir
- Groby wojenne w Małopolsce
- Archiwum Narodowe w Krakowie
- https://zabytek.pl/pl/obiekty/cmentarz-wojenny-zolnier-921257 dostęp [25.12.2025]